{"id":840,"date":"2022-03-21T16:01:07","date_gmt":"2022-03-21T16:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/?p=840"},"modified":"2022-03-31T18:09:22","modified_gmt":"2022-03-31T18:09:22","slug":"nlp-w-pomocy-ofiarom-wojny-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/nlp-w-pomocy-ofiarom-wojny-czesc-2\/","title":{"rendered":"NLP w pomocy ofiarom wojny &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"<p>W poprzednim wpisie omawia\u0142em m.in. metod\u0119 zakotwiczania pozytywnych stan\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rej zyskujemy swobodny do nich dost\u0119p w dowolnej sytuacji. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce to temat na tyle ju\u017c znany, i\u017c nie ma potrzeby do niego powraca\u0107. \u017be w wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0105\u017cek z dziedziny NLP jest on prezentowany &#8222;do znudzenia&#8221;. A skoro tak, to nie warto ju\u017c wi\u0119cej po\u015bwi\u0119ca\u0107 mu uwagi, bo przecie\u017c &#8222;wiemy, o co chodzi&#8221;. Jednak cz\u0119\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w poprzestaje na zapoznaniu si\u0119 z opisem, lecz nie stosuje tej metody w praktyce. Inni, nawet niekt\u00f3rzy absolwenci szkole\u0144 NLP, poznaj\u0105 technik\u0119 kotwiczenia na zaj\u0119ciach, lecz p\u00f3\u017aniej ulega ona &#8222;zagubieniu&#8221; po\u015br\u00f3d du\u017cej ilo\u015bci innych metod, kt\u00f3re zwykle sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na program takich szkole\u0144. Wreszcie cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b zniech\u0119ca si\u0119 brakiem oczekiwanych efekt\u00f3w po jednej czy kilku pierwszych pr\u00f3bach zastosowania tego narz\u0119dzia. Tymczasem skuteczno\u015b\u0107 kotwiczenia zasob\u00f3w zale\u017cy od kilku kluczowych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re je\u015bli nie zostan\u0105 uwzgl\u0119dnione, metoda nie spe\u0142ni swojego zadania. Co wi\u0119cej, je\u015bli nie przejdziemy odpowiedniego treningu przygotowawczego, to wprawdzie mo\u017cna poprawnie przej\u015b\u0107 wszystkie fazy zakotwiczania, lecz bywa, \u017ce to nie wystarcza. Poza tym, \u00f3w wst\u0119pny trening sam w sobie sk\u0142ada si\u0119 z pomocnych technik wprowadzania zmiany i je\u015bli jest stosowany konsekwentnie, daje d\u0142ugoterminowe rezultaty.<\/p>\n<p><strong>Intensywno\u015b\u0107 doznania a pami\u0119\u0107 kom\u00f3rkowa <\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-841\" src=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1594720141878image-swr-71060_v-16x9@2dM_-ad6791ade5eb8b5c935dd377130b903c4b5781d8-700x394.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"394\" srcset=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1594720141878image-swr-71060_v-16x9@2dM_-ad6791ade5eb8b5c935dd377130b903c4b5781d8-700x394.jpg 700w, https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1594720141878image-swr-71060_v-16x9@2dM_-ad6791ade5eb8b5c935dd377130b903c4b5781d8-300x169.jpg 300w, https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1594720141878image-swr-71060_v-16x9@2dM_-ad6791ade5eb8b5c935dd377130b903c4b5781d8.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Prof. dr med. Joachim Bauer, neurobiolog, psychiatra, psychoterapeuta<\/p>\n<p>Pami\u0119\u0107 kom\u00f3rkow\u0105 rozumiemy w tym miejscu tak, jak opisuje j\u0105 np. prof. dr med. Joachim Bauer z Freiburga <a href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\">[i]<\/a>. Jego zdaniem tego rodzaju pami\u0119\u0107 posiada kilka istotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n<ol>\n<li>Pod wp\u0142ywem bod\u017ac\u00f3w p\u0142yn\u0105cych ze \u015bwiata ludzkie zmys\u0142y rejestruj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane wra\u017cenia, kt\u00f3re s\u0105 ze sob\u0105 \u0142\u0105czone, kojarzone i tworz\u0105 wewn\u0119trzny zapis w postaci po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami nerwowymi, a nawet powstaj\u0105 ca\u0142e ich sieci. Tak tworzy si\u0119 subiektywne przedstawienie danego aspektu otoczenia, zjawiska czy relacji, kt\u00f3rego budulcem s\u0105 obrazy, d\u017awi\u0119ki, doznania cielesne, czasem r\u00f3wnie\u017c zapach i smak &#8211; w r\u00f3\u017cnych proporcjach i kombinacjach. \u00d3w wewn\u0119trzny zapis okre\u015bla si\u0119 mianem reprezentacji (\u015bwiata).<\/li>\n<li>Na fundamencie takich reprezentacji jednostka buduje swoje interpretacje, nadaje znaczenia, rozwija okre\u015blone przekonania na temat swoich relacji ze \u015bwiatem oraz relacji mi\u0119dzy zjawiskami i innymi czynnikami obecnymi w otoczeniu. To z kolei powoduje dalsz\u0105 rozbudow\u0119 i utrwalanie powi\u0105zanych sieci neuron\u00f3w.<\/li>\n<li>Je\u015bli wewn\u0119trzne skojarzenia i odpowiadaj\u0105ce im reprezentacje s\u0105 wystarczaj\u0105co utrwalone przez silne prze\u017cycie, albo mniej intensywne, ale powtarzaj\u0105ce si\u0119 wielokrotnie, to odpowiadaj\u0105ce im sieci po\u0142\u0105cze\u0144 neuronalnych stabilizuj\u0105 si\u0119.<\/li>\n<li>Ustabilizowane po\u0142\u0105czenia tego typu powoduj\u0105, \u017ce ich posiadacz wykazuje tendencje do powielania okre\u015blonych wzorc\u00f3w percepcji, emocji, odczu\u0107 i stan\u00f3w, sposob\u00f3w zachowania i reagowania, a tak\u017ce my\u015blenia. W ten spos\u00f3b indywidualny system reprezentacji niejako staje si\u0119 &#8222;rzeczywisto\u015bci\u0105&#8221; dla osoby, kt\u00f3ra go rozwin\u0119\u0142a. Jak jest to opisywane w NLP, mapa zaczyna by\u0107 traktowana jak teren.<\/li>\n<li>Wra\u017cenia p\u0142yn\u0105ce ze \u015bwiata, ale r\u00f3wnie\u017c styl \u017cycia, spos\u00f3b my\u015blenia, wewn\u0119trzne prze\u015bwiadczenia, uczucia, relacje z innymi, aktywno\u015b\u0107 duchowa (szeroko rozumiana) &#8211; wszystko to powoduje mierzalne zmiany biologiczne w m\u00f3zgu. Do mierzonych parametr\u00f3w zalicza si\u0119 mi\u0119dzy innymi.:<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>grubo\u015b\u0107 kory m\u00f3zgowej,<\/li>\n<li>mas\u0119 kory m\u00f3zgowej,<\/li>\n<li>liczb\u0119 kom\u00f3rek m\u00f3zgowych,<\/li>\n<li>rozleg\u0142o\u015b\u0107 rozga\u0142\u0119zie\u0144 odn\u00f3g neuron\u00f3w,<\/li>\n<li>stopie\u0144 g\u0119sto\u015bci synaps.<\/li>\n<\/ul>\n<ol start=\"6\">\n<li>Procesy umys\u0142owe (psychiczne) s\u0105 przekszta\u0142cane na sygna\u0142y biologiczne, a te w efekcie oddzia\u0142uj\u0105 na aktywno\u015b\u0107 gen\u00f3w. To znaczy, \u017ce ich skutkiem jest aktywacja lub wy\u0142\u0105czanie okre\u015blonych gen\u00f3w, np. zwi\u0105zanych z odporno\u015bci\u0105 organizmu, zdrowiem, sprawno\u015bci\u0105, d\u0142ugo\u015bci\u0105 \u017cycia itp.<\/li>\n<\/ol>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-842\" src=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788381682541.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788381682541.jpg 240w, https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788381682541-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Wnioski dla os\u00f3b udzielaj\u0105cych pomocy<\/strong><\/p>\n<p>Prof. Bauer podkre\u015bla, \u017ce wszystkie informacje zawarte w jego ksi\u0105\u017cce opieraj\u0105 si\u0119 na licznych badaniach naukowych, a jego opracowanie jest ich zwi\u0119z\u0142ym streszczeniem i podsumowaniem, opieraj\u0105cym si\u0119 na bogatej literaturze specjalistycznej (cytuje kilkaset pozycji). Wnioski jakie wynikaj\u0105 dla nas z opracowa\u0144 prof. Bauera oraz innych autor\u00f3w jego specjalno\u015bci s\u0105 bardzo istotne:<\/p>\n<ol>\n<li>Osoby dotkni\u0119te traum\u0105, w tym uciekinierzy z teren\u00f3w obj\u0119tych dzia\u0142aniami wojennymi, doznaj\u0105 niekorzystnych zmian neurobiologicznych (strukturalnych i funkcjonalnych). Zmiany te s\u0105 nast\u0119pstwem doznanej przemocy, niekoniecznie cielesnej, ale np. utraty dobytku, przymusu opuszczenia rodzinnych stron, rozdzielenia cz\u0142onk\u00f3w rodziny, bycia \u015bwiadkiem zniszcze\u0144 wojennych i krzywdy ludzkiej (czasami drastycznych scen), radykalna zmiana warunk\u00f3w bytowych po\u0142\u0105czona z niepewno\u015bci\u0105 jutra (podr\u00f3\u017c w nieznane, obce miejsca i obcy ludzie). Wszystko to pozostawia \u015blad pami\u0119ciowy wraz z towarzysz\u0105cymi emocjami i reakcjami fizjologicznymi. Nie s\u0105 to jednak tylko &#8222;obrazy w g\u0142owie&#8221; i ulotne uczucia, poniewa\u017c zapisuj\u0105 si\u0119 one tak\u017ce na poziomie neuronalnym w postaci po\u0142\u0105cze\u0144 sieci kom\u00f3rek m\u00f3zgowych. Dalszym nast\u0119pstwem s\u0105 zmiany biochemiczne, obejmuj\u0105ce tak\u017ce gospodark\u0119 hormonaln\u0105, co jak zosta\u0142o ju\u017c powiedziane, reguluje aktywno\u015b\u0107 gen\u00f3w.<\/li>\n<li>Je\u015bli po opuszczeniu obszar\u00f3w, gdzie tocz\u0105 si\u0119 dzia\u0142ania wojenne, uchod\u017acy trafiaj\u0105 do wspieraj\u0105cego i przyjaznego otoczenia, gdy uzyskuj\u0105 pomoc nie tylko materialn\u0105, ale tak\u017ce emocjonaln\u0105 i tworz\u0105 pozytywne relacje z nowym otoczeniem, to wszystkie te czynniki \u0142\u0105cznie dzia\u0142aj\u0105 jako swoiste antidotum przeciwdzia\u0142aj\u0105ce traumie czy przed\u0142u\u017conej reakcji stresu.<\/li>\n<li>Jak zaznacza prof. Bauer, badania na zwierz\u0119tach wykaza\u0142y, \u017ce ju\u017c samo ich przeniesienie do tzw. &#8222;\u015brodowiska wzbogaconego&#8221; (dostarczaj\u0105cego nowych, pozytywnie stymuluj\u0105cych bod\u017ac\u00f3w) zaledwie po kilku sekundach powodowa\u0142o aktywacj\u0119 ok. 15 gen\u00f3w odpowiedzialnych za produkcj\u0119 nowych kom\u00f3rek nerwowych oraz tworzenie i rozbudow\u0119 ich sieci. Dotyczy to nie tylko osobnik\u00f3w m\u0142odych, ale tak\u017ce doros\u0142ych, r\u00f3wnie\u017c w starszym wieku. Obecnie wiadomo, \u017ce ten mechanizm analogicznie funkcjonuje u ludzi. Z kolei Louis Cozolino, profesor neuropsychologii i psychoterapeuta dodaje, \u017ce wzbogacone \u015brodowisko wywiera wi\u0119kszy wp\u0142yw na rozw\u00f3j m\u00f3zgu i inteligencji, nawet mimo niedo\u017cywienia, ni\u017c dba\u0142o\u015b\u0107 o odpowiednie od\u017cywienie, ale w \u015brodowisku zubo\u017conym, o zmniejszonej ilo\u015bci stymuluj\u0105cych bod\u017ac\u00f3w i relacji <a href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\">[ii]<\/a>.<\/li>\n<li>Ponadto prof. Cozolino zwraca uwag\u0119, \u017ce troska, \u017cyczliwo\u015b\u0107, zach\u0119ta, optymizm pomagaj\u0105cych, zwi\u0119kszaj\u0105 u os\u00f3b wspieranych wytwarzanie:<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>serotoniny (korzystnie wp\u0142ywa m.in. na nastr\u00f3j, koncentracj\u0119, pami\u0119\u0107, dzia\u0142a antydepresyjnie),<\/li>\n<li>dopaminy (zwanej &#8222;hormonem szcz\u0119\u015bcia&#8221;),<\/li>\n<li>noradrenaliny (pozytywna mobilizacja, przyp\u0142yw energii),<\/li>\n<li>endorfin (odpowiedzialne za dobre samopoczucie, redukuj\u0105 b\u00f3l i dyskomfort, zwi\u0119kszaj\u0105 uczucie przyjemno\u015bci).<\/li>\n<\/ul>\n<ol start=\"5\">\n<li>Jednym z istotnych aspekt\u00f3w niesienia pomocy sobie i innym jest przekazywanie instrukcji, w jaki spos\u00f3b sterowa\u0107 swoimi procesami wewn\u0119trznymi oraz gdzie kierowa\u0107 i utrzymywa\u0107 uwag\u0119. Rozwijaj\u0105c zdolno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwego ukierunkowania uwagi i \u015bwiadomie dokonuj\u0105c wybor\u00f3w w tym zakresie, ludzie ucz\u0105 si\u0119 sterowa\u0107 swoj\u0105 neuroplastyczno\u015bci\u0105. Neuroplastyczno\u015b\u0107 to proces, kt\u00f3ry prowadzi do zmian struktury m\u00f3zgu, obwod\u00f3w nerwowych, zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych lub funkcji w odpowiedzi na zmiany w \u015brodowisku <a href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\">[iii]<\/a>. Opanowanie umiej\u0119tno\u015bci intencjonalnego kierowania tym procesem jest jednym z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 ludzko\u015bci. <strong><em>Neuroplastyczno\u015b\u0107 sterowana przez samego siebie zmierza do tego, by u\u017cywa\u0107 umys\u0142u w celu zmiany m\u00f3zgu dla usprawnienia umys\u0142u<\/em><\/strong> <a href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\">[iv]<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-843\" src=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788328365391.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788328365391.jpg 240w, https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/9788328365391-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Autorzy ksi\u0105\u017cki wyja\u015bniaj\u0105 m.in. poj\u0119cie i zastosowanie neuroplastyczno\u015bci sterowanej. Cho\u0107 nie nawi\u0105zuj\u0105 bezpo\u015brednio do modeli NLP, to mo\u017cemy rozpozna\u0107 w tek\u015bcie wiele znajomych element\u00f3w, jak np. opis zasad pracy z celem.<\/p>\n<ol start=\"6\">\n<li>Nie wystarczy jednak posiada\u0107 nawet wiele pozytywnych do\u015bwiadcze\u0144 i wspomnie\u0144, poniewa\u017c przep\u0142ywaj\u0105 one przez m\u00f3zg, &#8222;jak przez sito&#8221;, na kt\u00f3rym osadzaj\u0105 si\u0119 negatywne doznania i skojarzenia (metafora stosowana przez Ricka Hansona). Dlatego niezb\u0119dne jest \u0107wiczenie si\u0119 w konsekwentnym powracaniu uwagi do tego, co pozytywne i wzmacniaj\u0105ce. W ca\u0142o\u015bciowym anga\u017cowaniu si\u0119 w pozytywne stany obejmuj\u0105ce wra\u017cenia zmys\u0142owe, emocje, a nawet reakcje fizjologiczne. Gdy zaczynamy odczuwa\u0107, \u017ce w trakcie takich \u0107wicze\u0144 &#8222;przechodz\u0105 ciarki&#8221;, pojawiaj\u0105 si\u0119 fale ciep\u0142a, rozpiera energia, pog\u0142\u0119bia si\u0119 oddech, samoistnie pojawia si\u0119 u\u015bmiech (lub nawet \u015bmiech) itp., to s\u0105 to oznaki, \u017ce nasze &#8222;nasycanie si\u0119 tym, co dobre&#8221; (znowu okre\u015blenie Hansona), osi\u0105ga w\u0142a\u015bciwy poziom intensywno\u015bci. Teraz pozostaje utrzyma\u0107 taki stan odpowiednio d\u0142ugo, je\u015bli to mo\u017cliwe przynajmniej kilkadziesi\u0105t sekund. Warto doda\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie w takich szczytowych momentach najlepiej jest budowa\u0107 zakotwiczenia pozytywnych stan\u00f3w, o czym by\u0142a mowa w poprzednim wpisie.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Prezentowana powy\u017cej wiedza ma charakter empiryczny i pochodzi z niezliczonych bada\u0144 przeprowadzanych przy wykorzystaniu zr\u00f3\u017cnicowanych wariant\u00f3w metod obrazowania m\u00f3zgu, EEG, magnetoencefalografii oraz w oparciu o badania laboratoryjne. Przedstawia ona nieocenion\u0105 warto\u015b\u0107 dla praktyk\u00f3w w dziedzinie profesjonalnej, jak i pozaprofesjonalnej pomocy. Adepci NLP mog\u0105 \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, jak wiele wypr\u00f3bowanych narz\u0119dzi neurolingwistycznego programowania mo\u017ce by\u0107 pomocnych w prze\u0142o\u017ceniu wymienionych wy\u017cej zalece\u0144 na praktyk\u0119. R\u00f3wnocze\u015bnie, dzi\u0119ki odkryciom neuronauki dokonanym w ostatnim okresie, lepiej mo\u017cemy rozumie\u0107 mechanizmy dzia\u0142ania tych metod i powodowanych dzi\u0119ki nim zmian.<\/p>\n<p><strong>NLP &#8211; pomost mi\u0119dzy teori\u0105 a praktyk\u0105<\/strong><\/p>\n<p>Do ka\u017cdego z wymienionych wy\u017cej punkt\u00f3w mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 konkretne techniki NLP, pozwalaj\u0105ce poszczeg\u00f3lne wnioski badawcze neuronauki wprowadzi\u0107 w czyn. Na przyk\u0142ad w celu tworzenia sprzyjaj\u0105cego (wzbogaconego) \u015brodowiska dla ofiar wojny i innych sytuacji kryzysowych mo\u017cemy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 metodami budowania dobrego kontaktu i komunikacji. Tak\u017ce niewerbalnej, co w przypadku pomagania osobom pos\u0142uguj\u0105cym si\u0119 innym j\u0119zykiem jest tym bardziej istotne. Z kolei dbaj\u0105c o sw\u00f3j dost\u0119p do wewn\u0119trznych zasob\u00f3w, pozytywnych stan\u00f3w oraz o wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 i r\u00f3wnowag\u0119 &#8211; jak podkre\u015bla prof. Cozolino &#8211; korzystnie wp\u0142ywamy na gospodark\u0119 neurohormonaln\u0105 os\u00f3b wspieranych.<\/p>\n<p>Dzi\u0119ki zastosowaniu metod dostrojenia i prowadzenia w porozumiewaniu si\u0119, dzi\u0119ki w\u0142a\u015bciwemu ukierunkowaniu uwagi os\u00f3b wspieranych &#8211; poprzez pytania metamodelu j\u0119zykowego, regu\u0142y dobrze sformu\u0142owanego celu, orientacj\u0119 na wewn\u0119trzne zasoby, technik\u0119 przeramowania (przeformu\u0142owania) i wiele innych &#8211; \u00a0uczymy, jak konstruktywnie i adaptacyjnie sterowa\u0107 swoj\u0105 neuroplastyczno\u015bci\u0105 m\u00f3zgu. Na przyk\u0142ad umiej\u0119tnie stosowane przeramowanie dokonuje radykalnego prze\u0142\u0105czenia uwagi z negatyw\u00f3w na pozytywy, z problem\u00f3w na rozwi\u0105zania oraz ods\u0142ania nowe mo\u017cliwo\u015bci, niewidoczne wcze\u015bniej z powodu przyjmowanej rutynowo perspektywy i sposobu interpretowania sytuacji.<\/p>\n<p>Metoda kontrolowanego dysocjowania si\u0119 w okoliczno\u015bciach stresuj\u0105cych pomaga redukowa\u0107 napi\u0119cie, l\u0119k i pokrewne reakcje. Z kolei regularne asocjowanie si\u0119 ze stanami pozytywnymi, ze wznios\u0142ymi uczuciami (rado\u015b\u0107, mi\u0142o\u015b\u0107, wdzi\u0119czno\u015b\u0107, entuzjazm itp.) to bli\u017aniacze sposoby nasycania si\u0119 tym, co dobre, kt\u00f3rego naucza Rick Hanson. W tym wzgl\u0119dzie NLP dostarcza licznych narz\u0119dzi wzmacniaj\u0105cych efekt ko\u0144cowy, jak np. metoda &#8222;nak\u0142adania&#8221; (anga\u017cuj\u0105ca w pozytywne do\u015bwiadczenie wszystkie zmys\u0142y i powi\u0105zane emocje), &#8222;spi\u0119trzanie zasob\u00f3w&#8221; (\u0142\u0105cz\u0105ce r\u00f3wnocze\u015bnie wielorakie stany pozytywne) czy &#8222;neutralizowanie negatywnych zakotwicze\u0144&#8221;. Istniej\u0105 oczywi\u015bcie bardziej z\u0142o\u017cone narz\u0119dzia NLP, kt\u00f3re s\u0105 pomocne w przypadku pracy z traum\u0105 oraz generalnie z g\u0142\u0119bszymi urazami i zaburzeniami, ale ich om\u00f3wienie wykracza poza ramy obecnego wpisu.<\/p>\n<p>Osoby, kt\u00f3re chcia\u0142yby dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o poruszanych tu zagadnieniach, mog\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107 do cytowanej literatury, a tak\u017ce licznych publikacji z dziedziny NLP. A ci, kt\u00f3rzy woleliby poznawa\u0107 NLP w dzia\u0142aniu, mog\u0105 przetestowa\u0107 jego narz\u0119dzia podczas praktycznych szkole\u0144. Polecamy ka\u017cd\u0105 z tych \u015bcie\u017cek &#8211; zale\u017cnie od indywidualnych preferencji.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\">[i]<\/a> Bauer J. <em>Pami\u0119\u0107 kom\u00f3rkowa naszego cia\u0142a<\/em>. Wyd. Vital, 2018.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\">[ii]<\/a> Cozolino L. J. <em>Neuronauka w psychoterapii<\/em>. Wyd. Zysk i S-ka, 2004.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\">[iii]<\/a> Schwartz J. M., Gladding R. <em>Zapanuj nad swoim m\u00f3zgiem<\/em>. Wyd. Sensus, 2020.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\">[iv]<\/a> Hanson R., Mendius R. M\u00f3zg Buddy. Wyd. Astropsychologii, 2012.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W poprzednim wpisie omawia\u0142em m.in. metod\u0119 zakotwiczania pozytywnych stan\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rej zyskujemy swobodny do nich dost\u0119p w dowolnej sytuacji. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce to temat na tyle ju\u017c znany, i\u017c nie ma potrzeby do niego powraca\u0107. \u017be w wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0105\u017cek z dziedziny NLP jest on prezentowany &#8222;do znudzenia&#8221;. A skoro tak, to nie warto ju\u017c&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":844,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[213,152,214,193],"tags":[145,216,215,201,210,217,156],"class_list":["post-840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nlp-a-neuronauka","category-nlp-na-trudne-czasy","category-nlp-w-interwencjach-kryzysowych","category-zdrowie-psychiczne","tag-neuroplastycznosc-sterowana","tag-nlp-a-neuronauka","tag-pamiec-komorkowa","tag-pomoc-dla-pomagajacych","tag-pomoc-uchodzcom","tag-przeciwdzialanie-traumie","tag-redukcja-stresu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=840"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":863,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions\/863"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}