{"id":797,"date":"2021-08-23T12:34:01","date_gmt":"2021-08-23T12:34:01","guid":{"rendered":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/?p=797"},"modified":"2021-08-23T13:58:35","modified_gmt":"2021-08-23T13:58:35","slug":"syndrom-wypalenia-zawodowego-i-jak-mu-przeciwdzialac-cz-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/syndrom-wypalenia-zawodowego-i-jak-mu-przeciwdzialac-cz-iii\/","title":{"rendered":"Syndrom wypalenia zawodowego i jak mu przeciwdzia\u0142a\u0107 cz. III"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/strong>W poprzedniej cz\u0119\u015bci skupi\u0142em si\u0119 na sposobach przeciwdzia\u0142ania wypaleniu, zogniskowanych wok\u00f3\u0142 dzia\u0142alno\u015bci zawodowej (korzystanie z w\u0142asnych superwizji, mentoringu, psychoterapii czy coachingu, przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji zawodowych itd.). R\u00f3wnocze\u015bnie istnieje rozleg\u0142y obszar \u017cycia prywatnego, kt\u00f3rego piel\u0119gnowanie jest jednym z najistotniejszych czynnik\u00f3w profilaktyki wypalenia. Wymienione poni\u017cej zakresy regeneruj\u0105cej aktywno\u015bci pozazawodowej nale\u017c\u0105 do najcz\u0119\u015bciej opisywanych przez ekspert\u00f3w, nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce opr\u00f3cz nich ka\u017cdy mo\u017ce je indywidualnie uzupe\u0142ni\u0107 o sobie tylko znane sposoby „\u0142adowania akumulator\u00f3w”.<\/p>\n

Realizacja swoich zainteresowa\u0144 i pasji pozazawodowych. <\/strong>To zalecenie, podobnie jak kolejne, mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 trywialne i \u0142atwo je zbagatelizowa\u0107. Regularnie s\u0142ysz\u0119 od moich znajomych, klient\u00f3w czy koleg\u00f3w po fachu, \u017ce nie maj\u0105 czasu ani energii, \u017ceby cho\u0107 pomy\u015ble\u0107 o jakich\u015b innych zainteresowaniach, ni\u017c te zwi\u0105zane z prac\u0105. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce nawet nie wiedz\u0105, co mog\u0142oby ich interesowa\u0107 poza ca\u0142kowicie absorbuj\u0105c\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 zawodow\u0105, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017caj\u0105 za swoj\u0105 jedyn\u0105 pasj\u0119, albo po prostu za konieczno\u015b\u0107 nie pozostawiaj\u0105c\u0105 miejsca na nic innego. Jeszcze inni, gdy po\u015bwi\u0119c\u0105 czas na przyk\u0142ad na zajmowanie si\u0119 swoim hobby, maj\u0105 p\u00f3\u017aniej poczucie winy lub co najmniej wewn\u0119trzny konflikt zwi\u0105zany z „odebraniem” tego czasu doskonaleniu zawodowemu.<\/p>\n

Zawody zwi\u0105zane z pomaganiem wymagaj\u0105 najpierw intensywnego szkolenia (w przypadku psychoterapii jest to min. 4 lata kszta\u0142cenia podyplomowego), a nast\u0119pnie ci\u0105g\u0142ego dokszta\u0142cania si\u0119 w danej dziedzinie. Wielu pocz\u0105tkuj\u0105cych terapeut\u00f3w czy coach\u00f3w, ale coraz cz\u0119\u015bciej tak\u017ce przedstawicieli jakiegokolwiek zawodu, nawet po zdobyciu potrzebnych kwalifikacji, nadal ma poczucie braku kompetencji i gor\u0105czkowo pr\u00f3buje jeszcze si\u0119 „douczy\u0107”. W wielu przypadkach jest to wr\u0119cz wym\u00f3g formalny, by zgromadzi\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 godzin kszta\u0142cenia po uzyskaniu certyfikatu, by uzyska\u0107 jego przed\u0142u\u017cenie, sprosta\u0107 wymogom ISO, spe\u0142ni\u0107 wymogi potrzebne do awansu itd. Jest to jak najbardziej potrzebne, niemniej uwaga i zaanga\u017cowanie intelektualne tych os\u00f3b ogniskuj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 jednego obszaru tematycznego zwi\u0105zanego z ich specjalno\u015bci\u0105. W efekcie nast\u0119puje znaczne przeci\u0105\u017cenie wybran\u0105 tematyk\u0105 i towarzysz\u0105ce mu zaw\u0119\u017cenie pola widzenia. Zdarza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce nawet pocz\u0105tkuj\u0105cy specjali\u015bci ju\u017c po dw\u00f3ch czy trzech latach pracy obserwuj\u0105 u siebie symptomy wypalenia w postaci braku motywacji, zw\u0105tpienia w sens tego, co robi\u0105, zniech\u0119cenia lub po prostu przesycenia tematyk\u0105 zawodow\u0105.<\/p>\n

Wieloletnie ograniczanie zainteresowa\u0144 do wiedzy zwi\u0105zanej ze swoj\u0105 profesj\u0105 cz\u0119sto sprzyja temu, by ca\u0142o\u015bciowo t\u0142umaczy\u0107 ludzk\u0105 natur\u0119, funkcjonowanie spo\u0142ecze\u0144stwa, \u015bwiata itd. w kategoriach wyuczonych koncepcji. \u0141atwo wtedy o odruchowe redukowanie cz\u0142owiecze\u0144stwa i z\u0142o\u017conych zjawisk mi\u0119dzyludzkich do wybranego modelu. W przypadku os\u00f3b \u015bwiadcz\u0105cych profesjonaln\u0105 pomoc nadmierne psychologizowanie zjawisk otaczaj\u0105cego \u015bwiata powoduje, \u017ce traci si\u0119 z pola widzenia inne jego wymiary i wa\u017cne aspekty. Jego obraz staje si\u0119 wtedy jednostronny i ubogi, co pog\u0142\u0119bia frustracj\u0119. Sytuacja staje si\u0119 paradoksalna, bo z jednej strony na przyk\u0142ad terapeuci i psychologowie „nie mog\u0105 ju\u017c strawi\u0107” tego, czym si\u0119 zawodowo zajmuj\u0105, a z drugiej – nie potrafi\u0105 nawet my\u015ble\u0107 poza ramami swojego podej\u015bcia. Informatycy z kolei patrz\u0105 na \u015bwiat przez pryzmat modeli, z kt\u00f3rymi maj\u0105 do czynienia na co dzie\u0144, ekonomi\u015bci i finansi\u015bci widz\u0105 wsz\u0119dzie pieni\u0105dze (lub ich brak), lekarze chore narz\u0105dy, bakterie i wirusy itd. Jeden z moich pacjent\u00f3w zajmuj\u0105cy si\u0119 chemi\u0105 gospodarcz\u0105 uparcie powtarza\u0142 – „wszystko jest spraw\u0105 chemii, tak\u017ce moje problemy (emocjonalne i relacyjne), tylko niestety nie wiadomo, kiedy zostanie wynaleziona odpowiednia substancja, kt\u00f3ra je wyleczy”. Czy zatem trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce \u015bwiat widziany w tak skrajnie zubo\u017cony spos\u00f3b nie jest atrakcyjny? \u017be bywa, i\u017c wykrzesanie z siebie odpowiedniej motywacji do dzia\u0142ania w jego ramach wr\u0119cz graniczy z cudem? Podobnie jak czerpanie satysfakcji z wykonywanej pracy?<\/p>\n

To dlatego wielu do\u015bwiadczonych autor\u00f3w, jak psycholog i psychoterapeuta Lawrence LeShan (2008), podkre\u015blaj\u0105 znaczenie zaanga\u017cowania terapeut\u00f3w (a \u0142atwo odnie\u015b\u0107 to tak\u017ce do przedstawicieli innych zawod\u00f3w) w dziedziny odleg\u0142e od ich profesji. Wa\u017cne jest przy tym, by dostarcza\u0142y one jak najwi\u0119cej pozytywnych wra\u017ce\u0144. Przedstawiciele zawod\u00f3w zwi\u0105zanych z pomaganiem maj\u0105 w swojej pracy g\u0142\u00f3wnie do czynienia z ludzkimi problemami i cierpieniem. Potrzebuj\u0105 wi\u0119c pewnej przeciwwagi, kt\u00f3ra zapewni im kontakt z pi\u0119knem, dobrem, zdrowiem i wy\u017cszymi osi\u0105gni\u0119ciami ludzkiego ducha. Sztuki pi\u0119kne (malarstwo, rze\u017aba, muzyka, literatura), teatr, inspiruj\u0105ca kinematografia, filozofia, dla niekt\u00f3rych religia – to dziedziny, z kt\u00f3rych mo\u017cna czerpa\u0107 „duchowy pokarm”, kt\u00f3rego tak bardzo brakuje profesjonalistom zanurzonym na co dzie\u0144 w tematyce patologii lub co najmniej w r\u00f3\u017cnego rodzaju dylematach, wyzwaniach, konfliktach, rywalizacji itp. Wa\u017cne jest przy tym, by zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce to nie jest „luksus”, na kt\u00f3ry nie sta\u0107 zapracowanych ludzi, lecz konieczno\u015b\u0107, bez kt\u00f3rej trudno si\u0119 oby\u0107. Oczywi\u015bcie istnieje wi\u0119cej \u017ar\u00f3de\u0142, z kt\u00f3rych mo\u017cna czerpa\u0107 dla zachowania higieny psychicznej. Je\u015bli kto\u015b woli podr\u00f3\u017ce, gotowanie, nauk\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych, chodzenie na strzelnic\u0119 czy studiowanie dziedzin dalekich od ich zawodu, to jak najbardziej warto to robi\u0107, i to regularnie. Znam terapeut\u00f3w, coach\u00f3w, lekarzy, kt\u00f3rzy maluj\u0105 obrazy, pisz\u0105 poezje, muzykuj\u0105, uprawiaj\u0105 taniec, s\u0105 kolekcjonerami, buduj\u0105 modele statk\u00f3w, samolot\u00f3w lub zajmuj\u0105 si\u0119 fotografi\u0105. Mo\u017cna przy tym czerpa\u0107 inspiracj\u0119 od znanych postaci i przypomnie\u0107 sobie, \u017ce na przyk\u0142ad Albert Einstein regularnie gra\u0142 na skrzypcach i p\u0142ywa\u0142 na \u017cagl\u00f3wce, a Niels Bohr i Werner Heisenberg byli m.in. pasjonatami poezji i nadmorskich w\u0119dr\u00f3wek. Z kolei znany psychoterapeuta austriacki, Victor Frankl, uprawia\u0142 wspinaczk\u0119 alpejsk\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pozazawodowe kontakty spo\u0142eczne. <\/strong>Wa\u017cne jest, \u017ceby poza wsparciem koleg\u00f3w z pracy, towarzystw zawodowych itp. by\u0107 zaanga\u017cowanym spo\u0142ecznie tak\u017ce w innych \u015brodowiskach, nie zwi\u0105zanych z prac\u0105 zawodow\u0105. W ten spos\u00f3b poszerza si\u0119 kr\u0105g znajomych o osoby reprezentuj\u0105ce inne profesje i odmienne mapy \u015bwiata oraz pozwala budowa\u0107 relacje innego rodzaju, ni\u017c w kr\u0119gach zwi\u0105zanych z prac\u0105. \u015awiat si\u0119 wtedy powi\u0119ksza a uwaga przenosi na obszary odleg\u0142e od problem\u00f3w zawodowych. Wsp\u00f3lnoty lokalne, ko\u0142a dyskusyjne, grupy nieformalne, dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywna (ale nie zwi\u0105zana z wykonywanym zawodem), kluby sportowe i inne to przyk\u0142ady takich \u015brodowisk. Trzeba tylko czuwa\u0107, by mimowolnie nie wchodzi\u0107 w nich w swoj\u0105 rol\u0119 zawodow\u0105.<\/p>\n

Aktywno\u015b\u0107 fizyczna. <\/strong>Poza zawodami wymagaj\u0105cymi pracy fizycznej i tzw. „prac\u0105 w terenie”, wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu pozostaje w pozycji siedz\u0105cej. Zalecanie aktywno\u015bci fizycznej wielu osobom kojarzy si\u0119 ze sloganem „ruch to zdrowie”, albo z lekcjami WF w szkole lub ewentualnie z mod\u0105 na korzystanie z klub\u00f3w fitness itd. Wysi\u0142ek fizyczny rozumiany jest wtedy jako kolejna „powinno\u015b\u0107”, w dodatku powi\u0105zana z nieprzyjemnymi skojarzeniami z przesz\u0142o\u015bci. Od moich klient\u00f3w, w tym terapeut\u00f3w cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119: „wiem, \u017ce musz\u0119 wzi\u0105\u0107 si\u0119 za siebie, tylko musz\u0119 si\u0119 prze\u0142ama\u0107”. Traktowanie \u0107wicze\u0144 fizycznych jako przymusu to jeden z najgorszych sposob\u00f3w wcielenia ich w \u017cycie. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o czerpaniu z nich przyjemno\u015bci.<\/p>\n

Dzi\u015b wiadomo, \u017ce ruch i wysi\u0142ek s\u0105 niezb\u0119dne nie tylko dla zdrowia i sprawno\u015bci cia\u0142a, ale tak\u017ce dla prawid\u0142owego funkcjonowania m\u00f3zgu. Najbardziej oczywista korzy\u015b\u0107, jaka wynika z regularnej aktywno\u015bci fizycznej, to bezpo\u015brednia redukcja reakcji stresowej i jej nast\u0119pstw. W przypadku profesji zwi\u0105zanych z pomaganiem, ale tak\u017ce z zarz\u0105dzaniem, prac\u0105 zespo\u0142ow\u0105 itp. ich adepci s\u0105 permanentnie nara\u017ceni na stres. Mo\u017ce on wyst\u0119powa\u0107 zar\u00f3wno w ostrzejszej postaci (np. w dziedzinach pomagania poprzez stykanie si\u0119 z bie\u017c\u0105cymi dramatami klient\u00f3w, ryzykiem ich samob\u00f3jstw, podczas kryzys\u00f3w i konflikt\u00f3w w relacjach mi\u0119dzyludzkich itd.), jak r\u00f3wnie\u017c na stres przewlek\u0142y, zwi\u0105zany z samym charakterem pracy. To powoduje nie tylko przeci\u0105\u017cenie umys\u0142owe i emocjonalne, ale te\u017c fizjologiczne. Wysi\u0142ek fizyczny pomaga nie tylko usprawni\u0107 cia\u0142o, ale tak\u017ce znacz\u0105co uwolni\u0107 organizm od hormon\u00f3w stresu, nadmiaru glukozy we krwi, b\u0119d\u0105cego wynikiem mobilizacji organizmu spowodowanej przygotowaniem do walki lub ucieczki itd. Dalszym efektem jest poprawa samopoczucia, tak\u017ce psychicznego,\u00a0 ulga i odpr\u0119\u017cenie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Liczne badania naukowe potwierdzaj\u0105, \u017ce aktywno\u015b\u0107 fizyczna zar\u00f3wno u zwierz\u0105t laboratoryjnych, jak i u ludzi, wzmaga produkcj\u0119 neurotropowego czynnika pochodzenia m\u00f3zgowego (BDNF). Ta substancja bia\u0142kowa odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 w tworzeniu nowych neuron\u00f3w (w neurogenezie), ale r\u00f3wnie\u017c ochrania ju\u017c istniej\u0105ce neurony i u\u0142atwia powstawanie nowych po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy nimi. Jednym z istotnych element\u00f3w zwi\u0119kszania produkcji BDNF s\u0105 w\u0142a\u015bnie \u0107wiczenia fizyczne. W jednym z eksperyment\u00f3w grupa starszych os\u00f3b \u0107wiczy\u0142a przez 20 minut dziennie w okresie 24 tygodni. W por\u00f3wnaniu z grup\u0105 kontroln\u0105 \u0107wicz\u0105cy osi\u0105gn\u0119li popraw\u0119 pami\u0119ci o 1800 procent (!!!), co zaszokowa\u0142o ich samych, jak i badaczy (Leutenschlager i in., 2008). Inne badania o podobnym charakterze wykazywa\u0142y, \u017ce wiek biologiczny regularnie \u0107wicz\u0105cych starszych os\u00f3b stawa\u0142 si\u0119 o kilka lat mniejszy od wieku metrykalnego, przy jednoczesnej poprawie funkcji poznawczych (Weave i in., 2004). Takich bada\u0144 przeprowadzono wiele, a ich wyniki s\u0105 powszechnie dost\u0119pne. Niestety nie zosta\u0142y one nale\u017cycie spopularyzowane i wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nic o nich nie wie. Z bada\u0144 tych wynika kilka praktycznych wniosk\u00f3w:<\/p>\n

1. Po pierwsze, nie warto czeka\u0107 a\u017c do osi\u0105gni\u0119cia wieku podesz\u0142ego, lecz uczyni\u0107 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 integralnym elementem codziennego \u017cycia. Najlepiej zacz\u0105\u0107 od zaraz. Z drugiej strony zalecane jest, by \u0107wiczy\u0107 bez wzgl\u0119du na wiek. Tak\u017ce si\u0142owo.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

2. Po drugie, najwa\u017cniejsza jest regularno\u015b\u0107, a nie d\u0142ugo\u015b\u0107 treningu. 20-30 minut dziennie (niekt\u00f3rzy wskazuj\u0105, \u017ce wystarczy 5 dni w tygodniu) ma korzystniejsze dzia\u0142anie, ni\u017c dwa razy w tygodniu po p\u00f3\u0142torej godziny. Ale z kolei te dwa razy w tygodniu jest lepsze, ni\u017c wcale.<\/p>\n

3. Po trzecie, kiedy mowa o \u0107wiczeniach fizycznych, nie chodzi o jakie\u015b skomplikowane ich formy. Najcz\u0119\u015bciej podkre\u015bla si\u0119 dobroczynny wp\u0142yw wysi\u0142ku aerobowego, czyli zwi\u0105zanego z powtarzaniem okre\u015blonych ruch\u00f3w przez d\u0142u\u017cszy czas, czemu towarzyszy g\u0142\u0119bsze oddychanie, przyspieszone t\u0119tno, pocenie si\u0119 itp. Do tego rodzaju \u0107wicze\u0144 zalicza si\u0119 bieganie, p\u0142ywanie, jazd\u0119 na rowerze, ale r\u00f3wnie\u017c chodzenie, kt\u00f3re uwa\u017ca si\u0119 nawet za najbardziej naturalne i uniwersalne. Np. ameryka\u0144skie Centrum Zwalczania Chor\u00f3b i Profilaktyki zaleca wykonanie dziennie minimum 10 tys. krok\u00f3w, co odpowiada w przybli\u017ceniu 3,2 km. Dla por\u00f3wnania przeci\u0119tny cz\u0142owiek wykonuje dziennie ok. 4 tys. krok\u00f3w, czyli pokonuje ok. 1,5 km. \u0141atwo zgadn\u0105\u0107, do kt\u00f3rej grupy zaliczaj\u0105 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci osoby, kt\u00f3rych praca odbywa si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na siedz\u0105co.<\/p>\n

Je\u015bli nie ma mo\u017cliwo\u015bci wykonania tych 10 tys. krok\u00f3w, mo\u017cna w wolnych chwilach wykonywa\u0107 \u0107wiczenia gimnastyczne lub korzysta\u0107 z przyrz\u0105d\u00f3w typu rower domowy, stepper itp. Jakkolwiek eksperci podkre\u015blaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 wysi\u0142ku aerobowego, to zalecaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czenie go z \u0107wiczeniami si\u0142owymi, zr\u0119czno\u015bciowymi, rozci\u0105gaj\u0105cymi itp., lub stosowanie ich na przemian. Za najkorzystniejszy jest przy tym uwa\u017cany wysi\u0142ek umiarkowany. Je\u015bli kto\u015b czuje awersj\u0119 do \u0107wicze\u0144, pozostaje jeszcze regularny taniec, a nawet tzw. „krz\u0105tanie si\u0119” w domu, ogr\u00f3dku, chodzenie po schodach zamiast korzystania z windy itd. Najwa\u017cniejsze, by znale\u017a\u0107 najlepsz\u0105 dla siebie form\u0119 ruchu i wysi\u0142ku.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Opr\u00f3cz wspomnianych wy\u017cej korzy\u015bci, autorzy zwracaj\u0105 tak\u017ce uwag\u0119 na podniesienie si\u0119 u \u0107wicz\u0105cych metabolizmu spoczynkowego, co oznacza, \u017ce ich organizmy spalaj\u0105 wi\u0119cej kalorii tak\u017ce pomi\u0119dzy treningami, a nawet w czasie snu. Opr\u00f3cz znaczenia tego zjawiska m.in. dla utrzymania odpowiedniej wagi, co jest najcz\u0119\u015bciej podkre\u015blane w literaturze, istnieje jeszcze inny wa\u017cny jego wp\u0142yw. Wzmo\u017cony metabolizm, to tak\u017ce poczucie wi\u0119kszej energii i witalno\u015bci, czemu towarzyszy zwykle dobry nastr\u00f3j. Zapewne m.in. tym mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107, \u017ce wed\u0142ug doniesie\u0144 naukowc\u00f3w regularna aktywno\u015b\u0107 fizyczna daje czasem podobne rezultaty w leczeniu depresji, co stosowanie lek\u00f3w (Perlmutter i Colman, 2014).<\/p>\n

Kontakt z przyrod\u0105<\/strong>. W wi\u0119kszo\u015bci \u017cyjemy i pracujemy w oderwaniu od natury, w \u015brodowiskach zindustrializowanych, w zamkni\u0119tych pomieszczeniach, przy sztucznym o\u015bwietleniu. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z okre\u015blonymi konsekwencjami, jak niedotlenienie i niedo\u015bwietlenie promieniami s\u0142o\u0144ca. To ostatnie powoduje powszechne niedobory witaminy D3 i w konsekwencji mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 powa\u017cne symptomy. Do najcz\u0119stszych nale\u017c\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane problemy w funkcjonowaniu uk\u0142adu nerwowego, zm\u0119czenie i os\u0142abienie, zak\u0142\u00f3cenia snu i inne. Kontakt z przyrod\u0105 mo\u017ce mie\u0107 charakter bardziej aktywny, w po\u0142\u0105czeniu z wysi\u0142kiem fizycznym lub kontemplacyjny. Wskazane jest jedno i drugie. Wed\u0142ug danych og\u0142oszonych przez Uniwersytet w Nowej Anglii, regularne obcowanie z przyrod\u0105 wyr\u00f3wnuje ci\u015bnienie, prac\u0119 serca, reguluje sen i obni\u017ca stres (m.in. redukuje produkcj\u0119 kortyzolu). Znaczenie ma tu wiele czynnik\u00f3w, jak barwy i odg\u0142osy natury, zapachy i wdychane olejki eteryczne, przebywanie w ujemnie zjonizowanym otoczeniu (korzystne dla organizmu) wolnym od smogu elektromagnetycznego, widok otwartych przestrzeni, ale tak\u017ce kszta\u0142t\u00f3w fraktalnych, obficie wyst\u0119puj\u0105cych w przyrodzie (np. budowa koron drzew, kwiaty, ob\u0142oki itd.) oraz wiele innych. Jak podaje Scientific Reports, nie jest do tego konieczne zamieszkiwanie na obszarach wiejskich, \u017ceby korzysta\u0107 z dobroczynnego wp\u0142ywu przyrody. Wed\u0142ug badaczy wystarczy 120 min. w tygodniu sp\u0119dzi\u0107 w\u015br\u00f3d natury, by wzmocni\u0107 swoje zdrowie i dobrostan.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wymienione wy\u017cej obszary przeciwdzia\u0142ania wypaleniu to nie wszystkie, nale\u017c\u0105 jednak do najcz\u0119\u015bciej wymienianych przez znawc\u00f3w tej dziedziny. I cho\u0107 formu\u0142owane przez nich zalecenia mog\u0105 brzmie\u0107 banalnie, to zosta\u0142y dobrze udokumentowane naukowo. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce najprostsze i najbardziej naturalne rozwi\u0105zania mog\u0105 by\u0107 tak blisko, \u017ce traci si\u0119 je z pola widzenia. Pozostaje przetestowa\u0107 ich u\u017cyteczno\u015b\u0107 w praktyce, a do tego otworzy\u0107 si\u0119 na w\u0142asn\u0105 kreatywno\u015b\u0107 w zakresie zdrowych sposob\u00f3w radzenia sobie z przewlek\u0142ym stresem i wypaleniem zawodowym.<\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

LeShan L. (2008). Wi\u0119cej ni\u017c metoda. Psychoterapia XXI wieku<\/em>. Warszawa: Wyd. PINLP.<\/p>\n

Leutenschlager N. i in. (2008). Effect of Physical Activity on Cognitive Function in Older Adults at Risk of Alzheimer’s Disease<\/em>. Jurnal of American Medical Association, nr 9 (300), s. 1027-37.<\/p>\n

Perlmutter D., Colman C. (2014). Ksi\u0119ga zdrowia m\u00f3zgu<\/em>. Bia\u0142ystok: Wyd. Vital.<\/p>\n

Scienfitic Reports, https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41598-019-44097-3<\/p>\n

Weave J. i in. (2004). Physical Activity, Including Walking, in Cognitive Function in Older Women<\/em>. Jurnal of American Medical Association, nr 12 (292), s. 1454-61.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0W poprzedniej cz\u0119\u015bci skupi\u0142em si\u0119 na sposobach przeciwdzia\u0142ania wypaleniu, zogniskowanych wok\u00f3\u0142 dzia\u0142alno\u015bci zawodowej (korzystanie z w\u0142asnych superwizji, mentoringu, psychoterapii czy coachingu, przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji zawodowych itd.). R\u00f3wnocze\u015bnie istnieje rozleg\u0142y obszar \u017cycia prywatnego, kt\u00f3rego piel\u0119gnowanie jest jednym z najistotniejszych czynnik\u00f3w profilaktyki wypalenia. Wymienione poni\u017cej zakresy regeneruj\u0105cej aktywno\u015bci pozazawodowej nale\u017c\u0105 do najcz\u0119\u015bciej opisywanych przez ekspert\u00f3w, nale\u017cy jednak…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":806,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[193],"tags":[203,202,204],"class_list":["post-797","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zdrowie-psychiczne","tag-neutralizacja-stresu-zawodowego","tag-profilaktyka-wypalenia","tag-rownowaga-zawodowa-i-osobista"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=797"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/797\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":804,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/797\/revisions\/804"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}