{"id":757,"date":"2021-04-03T14:18:17","date_gmt":"2021-04-03T14:18:17","guid":{"rendered":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/?p=757"},"modified":"2021-04-03T14:18:17","modified_gmt":"2021-04-03T14:18:17","slug":"inne-oblicze-mediow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/inne-oblicze-mediow\/","title":{"rendered":"Inne oblicze medi\u00f3w"},"content":{"rendered":"

„Wie pan, co odkry\u0142em?” – zapyta\u0142 mnie w\u0142a\u015bciciel firmy poligraficznej, z kt\u00f3rym kiedy\u015b wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em. – „Ludzie s\u0105 ju\u017c tak przyzwyczajeni do sposobu pokazywania \u015bwiata przez telewizj\u0119, \u017ce jest on dla nich bardziej atrakcyjny od fizycznej rzeczywisto\u015bci. Ch\u0119tniej wybieraj\u0105 obrazy, kt\u00f3re jako\u015bciowo przypominaj\u0105 to, co widz\u0105 w telewizji – mam na my\u015bli nasycenie kolorem, kontrast i tak dalej.” To odkrycie sk\u0142oni\u0142o go, \u017ceby drukowa\u0107 kolorowe magazyny w spos\u00f3b, kt\u00f3ry np. ich ok\u0142adki upodabnia\u0142 jak najbardziej do obrazu na ekranie telewizyjnym. Twierdzi\u0142, \u017ce dzi\u0119ki temu czytelnicy ch\u0119tniej wtedy po nie si\u0119gali.<\/p>\n

Oznacza to, \u017ce telewizja, dzisiaj r\u00f3wnie\u017c internetowa, dokonuje przebudowy ludzkiego spostrzegania w spos\u00f3b, kt\u00f3rego nie zna\u0142y poprzednie pokolenia, a odbiorcy nie s\u0105 tego nawet \u015bwiadomi. Przy czym m\u00f3wimy tu tylko o wp\u0142ywie dotycz\u0105cym zmys\u0142\u00f3w i preferencji w zakresie efekt\u00f3w wizualnych i s\u0142uchowych (zajmuj\u0105cych najwi\u0119cej miejsca w edukacji i my\u015bleniu wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka). R\u00f3wnie wa\u017cne s\u0105 jednak tre\u015bci przekazu oraz to, co one wprost lub nie wprost sugeruj\u0105. Postaci, dialogi, fabu\u0142a, nawet pojedyncze sceny i wypowiedzi, ich kolejno\u015b\u0107, struktura dialog\u00f3w (metamodel i model Miltona), symbole, metafory – wszystko to ma znaczenie i wywiera okre\u015blony wp\u0142yw na odbiorc\u00f3w, porusza, wzbudza emocje, kszta\u0142tuje postawy, potrzeby, standardy, znaczenia, sposoby interpretowania \u015bwiata, zdarze\u0144, itd.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zdj\u0119cie Britney Speers przed i po obr\u00f3bce graficznej<\/p>\n

Ju\u017c w latach 60. i 70. ub. stulecia Albert Bandura, tw\u00f3rca teorii spo\u0142ecznego uczenia si\u0119, zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce o ile kiedy\u015b dzieci modelowa\u0142y rodzic\u00f3w i generalnie ludzie uczyli si\u0119 od realnych autorytet\u00f3w i od siebie nawzajem poprzez modelowanie w kontakcie bezpo\u015brednim, to z nastaniem ery filmu i telewizji modelowanymi wzorcami sta\u0142y si\u0119 postaci fikcyjne, kreowane wed\u0142ug pomys\u0142u ich tw\u00f3rc\u00f3w i s\u0142u\u017c\u0105ce lansowaniu np. okre\u015blonej tezy, zachowania, stylu \u017cycia czy postawy. Albo r\u00f3\u017cnego rodzaju „idole” promowane przez mass media (politycy, celebryci, arty\u015bci, biznesmeni, sportowcy itp.). Ten rodzaj wzorowania si\u0119 na innych Bandura okre\u015bli\u0142 jako „modelowanie symboliczne”, kt\u00f3re coraz bardziej zast\u0119puje uczenie si\u0119 od rodzic\u00f3w, nauczycieli i innych os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych tradycyjne role. Problem w tym, \u017ce media wraz ze sztabem r\u00f3\u017cnego rodzaju ekspert\u00f3w tworz\u0105 okre\u015blony wizerunek danego „idola”, a odbiorcy maj\u0105 do czynienia nie z realnym cz\u0142owiekiem, lecz ze swego rodzaju produktem medialnym, kt\u00f3ry jest kreowany w okre\u015blonym celu (marketingowym, politycznym, ideologicznym, propagandowym itd.).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Albert Bandura w 1993 r. ze swoimi bli\u017aniaczymi wnukami. Ch\u0142opcy maj\u0105 szcz\u0119\u015bcie pozostawa\u0107 z nim w bezpo\u015brednim kontakcie i modelowa\u0107 kochaj\u0105cego dziadka, a zarazem znamienitego psychologa.<\/p>\n

Film i telewizja sta\u0142y si\u0119 wi\u0119c pewn\u0105 form\u0105 reklamy wybranych postaw, zainteresowa\u0144, stylu \u017cycia, sposobu my\u015blenia, zachowania, mody, od\u017cywiania si\u0119 i wielu innych aspekt\u00f3w ludzkiego funkcjonowania. Na przyk\u0142ad cz\u0119sto mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 w filmach ameryka\u0144skich (i nie tylko) pi\u0119knie zbudowanych aktor\u00f3w i aktorki, okazy urody, zdrowia i sprawno\u015bci, zajadaj\u0105cych si\u0119 \u015bmieciowymi produktami \u017cywieniowymi. Jaki ma to wp\u0142yw na odbiorc\u00f3w? Na to pytanie dog\u0142\u0119bnie odpowiada znawca tematu, francuski neurobiolog Michel Desmurget. W ksi\u0105\u017cce pt. „Teleog\u0142upianie” (Warszawa, Wyd. Czarna Owca, 2012), prezentuje m.in. wyniki licznych bada\u0144 dotycz\u0105cych wp\u0142ywu filmu i telewizji zar\u00f3wno na dzieci i m\u0142odzie\u017c, jak te\u017c na doros\u0142ych. Wynika z nich jednoznacznie, \u017ce np. regularne ogl\u0105danie scen picia alkoholu, palenia papieros\u00f3w czy spo\u017cywania okre\u015blonych produkt\u00f3w przez postaci filmowe znacznie zwi\u0119ksza u widz\u00f3w ryzyko nadu\u017cywania tych substancji w m\u0142odo\u015bci, a p\u00f3\u017aniej w wieku doros\u0142ym. Podobne zjawisko wyst\u0119puje w nast\u0119pstwie ogl\u0105dania scen przemocy, okre\u015blonych zachowa\u0144 seksualnych, autodestrukcyjnych i innych. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce m\u0142odzi i starsi widzowie nie\u015bwiadomie modeluj\u0105 wzorce zachowa\u0144 bohater\u00f3w film\u00f3w czy program\u00f3w telewizyjnych, powielaj\u0105c prezentowane przez nich postawy, nawyki i warto\u015bci (cz\u0119sto s\u0105 to antywarto\u015bci). Tak jak pisa\u0142 o tym Bandura. Szczeg\u00f3lnie za\u015b dotyczy to dzieci i m\u0142odzie\u017cy. \u00a0Nale\u017cy przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce tzw. „czarne charaktery” cz\u0119sto s\u0105 ukazywane w filmach w spos\u00f3b, kt\u00f3ry budzi sympati\u0119 do nich, a nawet powoduje identyfikacj\u0119 z nimi. \u0141atwo wtedy o nie\u015bwiadome przyswajanie sobie przez m\u0142odych widz\u00f3w r\u00f3\u017cnego rodzaju destrukcyjnych i patologicznych postaw i zachowa\u0144, jakie widz\u0105 w wykonaniu tych „czarnych bohater\u00f3w”.<\/p>\n

We\u017amy np. s\u0142ynny serial „Gra o tron”. Wyprodukowany z ogromnym rozmachem; wyraziste, charakterystyczne postaci; bardzo dobra gra aktor\u00f3w, realistycznie i sugestywnie odtwarzaj\u0105cych przypisane im role; zapieraj\u0105ce dech w piersiach inscenizacje i efekty specjalne; wci\u0105gaj\u0105ca, wr\u0119cz hipnotyzuj\u0105ca fabu\u0142a; b\u0142yskotliwe dialogi – walory artystyczne mo\u017cna by mno\u017cy\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jedna z \u0142agodniejszych scen nale\u017c\u0105cych do kategorii szokuj\u0105cych w „Grze o tron”<\/p>\n

A r\u00f3wnocze\u015bnie niewyobra\u017calna ilo\u015b\u0107 przemocy i psychopatologii obejmuj\u0105cej znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kategorii diagnostycznych opisanych m.in. w systemach ICD i DSM. Kazirodztwo, psycho- i socjopatia, narcyzm, sadyzm, skrajny egotyzm i wiele innych patologii, a wszystko to w atmosferze horroru i zagro\u017cenia ze strony bezdusznych si\u0142 nadprzyrodzonych. W ko\u0144cu „dobro zwyci\u0119\u017ca”, ale zanim do tego dojdzie, widzowie przez wiele sezon\u00f3w serialu s\u0105 poch\u0142oni\u0119ci scenami skrajnego okrucie\u0144stwa, bezwzgl\u0119dnej rywalizacji, zn\u0119cania si\u0119, wyszukanych tortur, poni\u017cania ludzi, przera\u017caj\u0105cych scen, wszelkiego rodzaju dewiacji, bezdusznej zemsty i destrukcji. „Film musi przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 i porusza\u0107 emocje, tak\u017ce negatywne” – powiadaj\u0105 specjali\u015bci w tej dziedzinie. Ale za wszelk\u0105 cen\u0119? Po psychologicznych trupach m\u0142odych (i nie tylko m\u0142odych) odbiorc\u00f3w? Czy tw\u00f3rcy wiedz\u0105, na czym polega trauma zast\u0119pcza, rozwijaj\u0105ca si\u0119 przez cz\u0119ste i w du\u017cych dawkach obcowanie z patologi\u0105 do\u015bwiadczan\u0105 przez innych? \u017be reakcje emocjonalne, a nawet fizjologiczne s\u0105 takie same, gdy fizycznie uczestniczymy w danej sytuacji lub widzimy j\u0105 na ekranie? Je\u015bli nie wiedz\u0105, to nie powinni mie\u0107 mo\u017cliwo\u015bci wywierania tak pot\u0119\u017cnego wp\u0142ywu na ludzkie umys\u0142y. Ale je\u015bli wiedz\u0105, to jeszcze gorzej.<\/p>\n

Wprawdzie doro\u015bli potrafi\u0105 w takich przypadkach szybciej otrz\u0105sn\u0105\u0107 si\u0119 z negatywnych dozna\u0144, ale w przypadku m\u0142odych ludzi toksyczny emocjonalny osad mo\u017ce pozostawa\u0107 w nich na d\u0142ugo. \u00a0Ciekawe by\u0142oby zapozna\u0107 si\u0119 z wynikami bada\u0144 nad wp\u0142ywem wspomnianego serialu (i podobnych produkcji) na jego zahipnotyzowanych (dos\u0142ownie) fan\u00f3w. Jednak chyba nikt takowych nie zleci…<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Na marginesie, czy mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce media okre\u015blane s\u0105 mianem „czwartej w\u0142adzy”, obok ustawodawczej, wykonawczej i s\u0105downiczej? Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105 nawet, \u017ce jest to ju\u017c pierwsza w\u0142adza, kt\u00f3ra dzi\u0119ki swojej sile i zasi\u0119gowi wp\u0142ywu mo\u017ce b\u0142yskawicznie wypromowa\u0107 albo zdyskredytowa\u0107 okre\u015blon\u0105 ide\u0119, osob\u0119, grup\u0119, kraj, przyw\u00f3dc\u0119, organizacj\u0119, obyczaje itd., albo wypromowa\u0107 okre\u015blony program zmian spo\u0142ecznych. Przy czym jest to w\u0142adza niewybieralna, a kluczowi jej przedstawiciele s\u0105 mianowani wed\u0142ug nikomu nieznanego klucza. Ta „w\u0142adza” z regu\u0142y nie podlega spo\u0142ecznej kontroli i kieruje si\u0119 przede wszystkim motywacjami komercyjnymi oraz zwi\u0105zanymi z interesami takich czy innych grup wp\u0142ywu, a rzeczywiste dobro spo\u0142eczne ma znaczenie drugorz\u0119dne. Zreszt\u0105, na czym ono polega (owo dobro), te\u017c jest zwykle okre\u015blane przez „czwart\u0105 w\u0142adz\u0119” i jej decydent\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

O pot\u0119dze internetowych gigant\u00f3w medialnych i sile ich wp\u0142ywu na jednostki, spo\u0142ecze\u0144stwo, polityk\u0119, kultur\u0119.<\/p>\n

Wszystkim zainteresowanym gor\u0105co polecam przestudiowanie ksi\u0105\u017cki Desmurgeta, a dla rodzic\u00f3w powinna to by\u0107 lektura obowi\u0105zkowa. Przekazywana w niej wiedza, cho\u0107 szokuje, dla wielu mo\u017ce by\u0107 wyzwalaj\u0105ca. \u015awiadomo\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w wp\u0142ywu medi\u00f3w staje si\u0119 bowiem pierwszym krokiem do wi\u0119kszej kontroli nad reakcjami na p\u0142yn\u0105ce do nas przekazy, cz\u0119sto spreparowane w spos\u00f3b, kt\u00f3ry dalece zafa\u0142szowuje realia. Na przyk\u0142ad wspomniani wcze\u015bniej idealnie zbudowani, pi\u0119kni aktorzy, piel\u0119gnuj\u0105 swoj\u0105 form\u0119 i urod\u0119 poprzez bardzo wymagaj\u0105cy trening fizyczny, re\u017cim \u017cywieniowy i r\u00f3\u017cnego rodzaju zabiegi. Przygotowanie do r\u00f3l „superbohater\u00f3w” wymaga dodatkowej dyscypliny, jak w przypadku Brada Pitta, kt\u00f3ry stosowa\u0142 diet\u0119 niskow\u0119glowodanow\u0105 przy regularnym, intensywnym treningu si\u0142owym (np. przed filmem „Troja”). Albo Keanu Reevsa, kt\u00f3ry przygotowuj\u0105c si\u0119 do roli Neo w filmie „Matrix”, wraz z innymi aktorami przez kilka miesi\u0119cy jad\u0142 g\u0142\u00f3wnie ry\u017c z warzywami i trenowa\u0142 kung-fu. Ale na ekranie „super-aktorzy” objadaj\u0105 si\u0119 \u015bmieciowymi produktami, a nie\u015bwiadomy umys\u0142 widz\u00f3w traktuje to dos\u0142ownie. No bo skoro tacy herosi napychaj\u0105 si\u0119 podw\u00f3jnymi cheesburgerami i frytkami z col\u0105, a chcia\u0142oby si\u0119 by\u0107 takimi jak oni, to… ka\u017cdy mo\u017ce sobie dopowiedzie\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Opr\u00f3cz wspomnianego wcze\u015bniej, negatywny wp\u0142yw telewizji na dzieci i m\u0142odzie\u017c jest wieloraki. Tu podaj\u0119 tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w:<\/p>\n