{"id":702,"date":"2020-09-14T19:21:36","date_gmt":"2020-09-14T19:21:36","guid":{"rendered":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/?p=702"},"modified":"2023-10-22T14:08:44","modified_gmt":"2023-10-22T14:08:44","slug":"jak-radzic-sobie-w-czasach-epidemii-i-innych-kryzysow-cz-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/jak-radzic-sobie-w-czasach-epidemii-i-innych-kryzysow-cz-3\/","title":{"rendered":"Jak radzi\u0107 sobie w czasach epidemii i innych kryzys\u00f3w cz. 3"},"content":{"rendered":"

Zmienianie umys\u0142u na lepsze oznacza zmienianie m\u00f3zgu na lepsze. Kiedy uczysz si\u0119 na podstawie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, tw\u00f3j m\u00f3zg nieustannie si\u0119 przeobra\u017ca. Stymuluj\u0105c wielokrotnie dany „obw\u00f3d” w m\u00f3zgu, wzmacniasz go. Uczysz si\u0119 by\u0107 spokojniejszy lub bardziej wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cy na takiej samej zasadzie, jak uczysz si\u0119 czegokolwiek innego: dzi\u0119ki powtarzaniu \u0107wicze\u0144. \u00a0<\/em>– Rick Hanson.<\/strong><\/p>\n

Obecny wpis po\u015bwi\u0119cony jest w ca\u0142o\u015bci temu w\u0142a\u015bnie zagadnieniu – jak konkretnie mo\u017cna rozwija\u0107 w sobie, przywo\u0142ywa\u0107 i utrzymywa\u0107 wznios\u0142e stany, o kt\u00f3rych by\u0142a mowa w cz\u0119\u015bci drugiej, a kt\u00f3re s\u0105 tak istotne dla podnoszenia jako\u015bci \u017cycia i poczucia stanu zdrowia. Opisz\u0119 kilka prostych metod, kt\u00f3re ka\u017cdy mo\u017ce stosowa\u0107 samodzielnie, a tak\u017ce z wsp\u00f3lnie z innymi.<\/p>\n

Jest tu potrzebne kr\u00f3tkie wyja\u015bnienie.\u00a0 D\u0105\u017cenie do pozostawania we wznios\u0142ych stanach, czy powracania do nich tak cz\u0119sto, jak tylko si\u0119 da, nie oznacza rezygnacji z trze\u017awego, krytycznego my\u015blenia. Uwa\u017cnie obserwujemy stan swojego zdrowia (oraz bliskich) i podejmujemy w\u0142a\u015bciwe kroki, gdy sytuacja tego wymaga, np. udajemy si\u0119 na badania w przypadku pojawienia si\u0119 objaw\u00f3w, przestrzegamy zasad higieny, wskazanej dla nas diety itd. Sztuka polega na tym, by jednym nie zast\u0119powa\u0107 drugiego i dzia\u0142aj\u0105c racjonalnie w sytuacji pogorszenia zdrowia (to samo dotyczy innych obszar\u00f3w \u017cycia) r\u00f3wnocze\u015bnie nie ulega\u0107 panice czy nastrojom depresyjnym, lecz zachowa\u0107 dost\u0119p do swoich wewn\u0119trznych zasob\u00f3w. Warto przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce wznios\u0142e uczucia i towarzysz\u0105ce im pozytywne nastawienie na popraw\u0119, zwi\u0119kszaj\u0105 nawet skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142ania lek\u00f3w, co potwierdzi\u0142o wiele bada\u0144, m.in. dotycz\u0105cych efektu placebo.<\/p>\n

Wed\u0142ug Hansona nasze zasoby budujemy w dw\u00f3ch etapach:<\/p>\n

    \n
  1. Do\u015bwiadczamy tego, co uwa\u017camy za stan po\u017c\u0105dany (pozytywny, wnios\u0142y, czy jakkolwiek go nazwiemy). Niezale\u017cnie od tego, czy jest to uczucie wdzi\u0119czno\u015bci, zachwytu, wiary w swoje mo\u017cliwo\u015bci czy energii do dzia\u0142ania, najpierw potrzebujemy ich do\u015bwiadczy\u0107, u\u015bwiadomi\u0107 je sobie i nauczy\u0107 si\u0119 je rozpoznawa\u0107. Wtedy tworzy si\u0119 odpowiednie „do\u015bwiadczenie referencyjne”, jak je z kolei okre\u015bla Robert Dilts, czyli zmys\u0142owa i mentalna reprezentacja danego stanu. Gdy ju\u017c posiadamy t\u0119 reprezentacj\u0119, mo\u017cemy faktycznie powiedzie\u0107: „wiem, jak to jest by\u0107 pewnym siebie” (albo prze\u017cywa\u0107 entuzjazm, mie\u0107 tw\u00f3rcze natchnienie, cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem itd.).<\/li>\n
  2. Rozwijamy te pozytywne, lecz zwykle mniej czy bardziej ulotne do\u015bwiadczenia w „trwa\u0142\u0105 zmian\u0119 w uk\u0142adzie nerwowym”. S\u0105 do tego potrzebne odpowiednie \u0107wiczenia czy praktyki, najlepiej powtarzane codziennie, a nawet wielokrotnie w ci\u0105gu dnia. W przeciwnym razie wiele „korzystnych do\u015bwiadcze\u0144 zostaje zmarnowana w m\u00f3zgu”, powiada Hanson. Oznacza to, \u017ce ludzie cz\u0119sto pozostaj\u0105 na pierwszym etapie, ale nie przechodz\u0105 do drugiego. Czyli prze\u017cywaj\u0105 pozytywne stany, kt\u00f3re nie „wbudowuj\u0105 si\u0119” jednak w ich neurologi\u0119. \u017beby to si\u0119 dokona\u0142o, trzeba „\u0107wiczy\u0107 m\u00f3zg tak samo, jak \u0107wiczysz mi\u0119sie\u0144, \u017ceby wywo\u0142a\u0107 w nim zmian\u0119: wysi\u0142ki z biegiem czasu si\u0119 zsumuj\u0105”, zach\u0119ca Hanson.<\/li>\n<\/ol>\n

    Wi\u0119cej na ten temat mo\u017cna znale\u017a\u0107 w jego ostatniej t\u0142umaczonej na j\u0119zyk polski ksi\u0105\u017cce pt. „Rezyliencja”. Poj\u0119cie to oznacza wed\u0142ug Hansona „umiej\u0119tno\u015b\u0107 radzenia sobie z przeciwno\u015bciami i stawiania czo\u0142a wyzwaniom na drodze do wykorzystania pojawiaj\u0105cych si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci<\/strong>„. Do tego za\u015b niezb\u0119dne jest w\u0142a\u015bnie powodowanie u siebie trwa\u0142ej przemiany neuronalnej, kt\u00f3ra oczywi\u015bcie przek\u0142ada si\u0119 na my\u015blenie, odczuwanie i dzia\u0142anie.<\/p>\n

    \"\" A skoro ju\u017c mowa o „trwa\u0142ej przemianie”, to warto nadmieni\u0107, \u017ce na podstawie dost\u0119pnych bada\u0144 nad praktykuj\u0105cymi medytacj\u0119, Daniel Goleman i Richard Davidson dokonali rozr\u00f3\u017cnienia jej neuronalnych skutk\u00f3w pojawiaj\u0105cych si\u0119 u os\u00f3b, kt\u00f3re np. przesz\u0142y o\u015bmiotygodniowy kurs oraz u tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 za sob\u0105 wiele lat i tysi\u0105ce godzin praktyki tego rodzaju. R\u00f3\u017cnice te s\u0105 wyra\u017anie mierzalne, a autorzy w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119caj\u0105 temu zagadnieniu swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Powo\u0142uj\u0119 si\u0119 tutaj na ich prac\u0119, \u017ceby zasygnalizowa\u0107, \u017ce wielu badaczy interesuje si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105, a przy okazji poinformowa\u0107 \u00a0tak\u017ce o ich ostatniej publikacji t\u0142umaczonej na j\u0119zyk polski.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Trenowanie „neuronalnych mi\u0119\u015bni” <\/strong><\/p>\n

    Niezale\u017cnie od tego, jak d\u0142ugo rozmawialiby\u015bmy o p\u0142ywaniu, w ko\u0144cu trzeba wej\u015b\u0107 do wody. A wi\u0119c do dzie\u0142a. Poni\u017csze instrukcje s\u0105 przeznaczone do regularnego zastosowania i ka\u017cdy mo\u017ce wybra\u0107 dla siebie to, co najbardziej b\u0119dzie mu odpowiada\u0142o. Zalecane jest jednak \u0142\u0105czenie ze sob\u0105 tych metod lub co najmniej stosowanie ich na przemian. R\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce anga\u017cuj\u0105 one r\u00f3\u017cne systemy zmys\u0142owe, a skoro tak, to razem oddzia\u0142uj\u0105 bardziej ca\u0142o\u015bciowo.<\/p>\n

    1. S\u0142ownik zdrowia<\/strong><\/p>\n

    Kiedy rozmawiamy o swoim zdrowiu lub cho\u0107by o nim my\u015blimy, pos\u0142ugujemy si\u0119 nie\u015bwiadomymi schematami doboru s\u0142\u00f3w i konstrukcji zda\u0144. Na przyk\u0142ad niekt\u00f3rzy skupiaj\u0105 si\u0119 na swoich fizycznych s\u0142abych stronach, sk\u0142onno\u015bciach do chor\u00f3b, przebytych schorzeniach, kontuzjach, pogorszeniach itd. S\u0142ownik, jakim si\u0119 wtedy pos\u0142uguj\u0105 jest zdominowany przez takie poj\u0119cia, jak „s\u0142abe geny”, „starzenie si\u0119”, „spadek kondycji”, „utrata odporno\u015bci” i wiele innych, kt\u00f3rych nie b\u0119d\u0119 tu wymienia\u0142, bo lepiej skupia\u0107 si\u0119 na sformu\u0142owaniach bardziej wspieraj\u0105cych. Jak podkre\u015bla m.in.\u00a0 profesor neuronauki i psychologii, Antonio Damasio, pos\u0142u\u017cenie si\u0119 dowolnym poj\u0119ciem, wymaga od nas stworzenia czy przywo\u0142ania cho\u0107by na moment jego zmys\u0142owej reprezentacji, co najcz\u0119\u015bciej dokonuje si\u0119 na poziomie nie\u015bwiadomym, ale powoduje realne zmiany w aktywno\u015bci m\u00f3zgowej, a w konsekwencji okre\u015blone reakcje fizjologiczne, emocjonalne itd. Je\u015bli wi\u0119c nawykowo u\u017cywamy tych samych poj\u0119\u0107 i sformu\u0142owa\u0144 na temat swojego zdrowia, to utrwala si\u0119 przez to odpowiadaj\u0105ce im samopoczucie, pozytywne lub negatywne. Oczywi\u015bcie na stan zdrowia ma wp\u0142yw wiele czynnik\u00f3w (\u015brodowiskowe, historyczne, \u017cywieniowe, zwi\u0105zane ze stylem \u017cycia itd.), ale tu skupiamy si\u0119 przede wszystkim na mentalnych i ca\u0142kowicie zale\u017cnych od nas. Zatem dobrze jest zacz\u0105\u0107 od dopasowania naszego s\u0142ownika do po\u017c\u0105danego stanu zdrowia. Trudno jednak prze\u0142ama\u0107 stare j\u0119zykowe (i mentalne) nawyki, poniewa\u017c ludzie s\u0105 niejako zamkni\u0119ci w klatce automatycznie u\u017cywanych poj\u0119\u0107, kt\u00f3re w pewnym sensie kszta\u0142tuj\u0105 ich „rzeczywisto\u015b\u0107”. Dlatego mo\u017ce przyda\u0107 si\u0119 do tego nieco inspiracji w postaci sprawdzonych poj\u0119\u0107 alternatywnych, kt\u00f3re z regu\u0142y powoduj\u0105 pozytywne skojarzenia i aktywuj\u0105 korzystne reprezentacje poznawcze. Przy okazji zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, jakie skojarzenia powstaj\u0105 w Twojej g\u0142owie i jak si\u0119 czujesz, gdy czytasz poni\u017csze s\u0142owa, oraz jak si\u0119 czujesz po przeczytaniu ca\u0142ej ich listy.<\/p>\n\n\n\n\n
    pomocne rzeczowniki<\/strong><\/td>\npomocne czasowniki<\/strong><\/td>\npomocne przymiotniki<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
    zdrowie<\/p>\n

    r\u00f3wnowaga<\/p>\n

    harmonia<\/p>\n

    zdrowienie<\/p>\n

    samouzdrawianie<\/p>\n

    powr\u00f3t do zdrowia<\/p>\n

    energia<\/p>\n

    si\u0142a<\/p>\n

    moc<\/p>\n

    odporno\u015b\u0107<\/p>\n

    regeneracja<\/p>\n

    relaks<\/p>\n

    odpr\u0119\u017cenie<\/p>\n

    odpoczynek<\/p>\n

    rewitalizacja<\/p>\n

    potencja\u0142<\/p>\n

    mo\u017cliwo\u015bci<\/p>\n

    wewn\u0119trzna inteligencja<\/p>\n

    przemiana<\/p>\n

    transformacja<\/p>\n

    samoregulacja<\/p>\n

    samonaprawa<\/p>\n

    samoodbudowa<\/p>\n

    samooczyszczenie<\/p>\n

    rozw\u00f3j<\/p>\n

    sprawno\u015b\u0107<\/p>\n

    homeostaza<\/p>\n

    wyciszenie<\/p>\n

    spok\u00f3j<\/p>\n

    b\u0142ogostan<\/p>\n

    dobrostan<\/p>\n

    rozkwit<\/td>\n

    		zmienia\u0107 na lepsze<\/p>\n

    uzdrawia\u0107<\/p>\n

    oczyszcza\u0107<\/p>\n

    pomaga\u0107<\/p>\n

    leczy\u0107<\/p>\n

    wzrasta\u0107<\/p>\n

    neutralizowa\u0107<\/p>\n

    wzmacnia\u0107<\/p>\n

    odtwarza\u0107 (np. zdrowie)<\/p>\n

    uruchamia\u0107<\/p>\n

    usprawnia\u0107<\/p>\n

    poprawia\u0107<\/p>\n

    rozprzestrzenia\u0107<\/p>\n

    promieniowa\u0107 (np. energi\u0105)<\/p>\n

    tworzy\u0107<\/p>\n

    odzyskiwa\u0107<\/p>\n

    wydobywa\u0107<\/p>\n

    \u0142\u0105czy\u0107<\/p>\n

    odbudowywa\u0107<\/p>\n

    harmonizowa\u0107<\/p>\n

    r\u00f3wnowa\u017cy\u0107<\/p>\n

    opanowywa\u0107<\/p>\n

    emanowa\u0107<\/p>\n

    aktywowa\u0107<\/p>\n

    o\u017cywia\u0107<\/p>\n

    odm\u0142adza\u0107<\/p>\n

    „wraca\u0107 do gry”<\/p>\n

    uwalnia\u0107 si\u0119<\/p>\n

    przekszta\u0142ca\u0107<\/p>\n

    uodpaprnia\u0107 si\u0119<\/p>\n

    regenerowa\u0107<\/td>\n

    		pomocny<\/p>\n

    wspieraj\u0105cy<\/p>\n

    zr\u00f3wnowa\u017cony<\/p>\n

    harmonijny<\/p>\n

    ca\u0142o\u015bciowy<\/p>\n

    konstruktywny<\/p>\n

    uzdrawiaj\u0105cy<\/p>\n

    leczniczy<\/p>\n

    uwalniaj\u0105cy<\/p>\n

    sp\u00f3jny<\/p>\n

    swobodny<\/p>\n

    naturalny<\/p>\n

    spontaniczny<\/p>\n

    samoczynny<\/p>\n

    spokojny<\/p>\n

    o\u017cywczy<\/p>\n

    przyjemny<\/p>\n

    energiczny<\/p>\n

    pozytywny<\/p>\n

    obfity<\/p>\n

    wzmacniaj\u0105cy<\/p>\n

    podtrzymuj\u0105cy<\/p>\n

    odm\u0142adzaj\u0105cy<\/p>\n

    oczyszczaj\u0105cy<\/p>\n

    koj\u0105cy<\/p>\n

    satysfakcjonuj\u0105cy<\/p>\n

    korzystny<\/p>\n

    tonizuj\u0105cy<\/p>\n

    odporny<\/p>\n

    naturalny<\/p>\n

    dynamiczny<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    To tylko przyk\u0142adowa lista, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna samemu powi\u0119ksza\u0107 i dopisywa\u0107 do niej wszelkie inne rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 nasze jednoznacznie korzystne skojarzenia. Roberto Assagioli, tw\u00f3rca psychosyntezy, oraz jego kontynuatorzy stosowali okre\u015blenie „evocative words”, oznaczaj\u0105ce w ich zamy\u015ble s\u0142owa, kt\u00f3re ze swej natury maj\u0105 pozytywne znaczenia. Powtarzanie takich s\u0142\u00f3w, wype\u0142nianie nimi swoich my\u015bli i konwersacji ma za zadanie wywo\u0142ywa\u0107 natychmiastowy pozytywny wp\u0142yw na psychik\u0119. Je\u015bli kto\u015b cz\u0119sto u\u017cywa takich poj\u0119\u0107, jak np. „dobrostan”, „witalno\u015b\u0107”, „odnowa biologiczna”, „energia \u017cyciowa”, „wigor”, „samoregulacja organizmu” itd., to coraz bardziej wype\u0142niaj\u0105 one \u015bwiadomo\u015b\u0107 i nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 tej osoby, kaskadowo tworz\u0105c w umy\u015ble pozytywne skojarzenia i reprezentacje stan\u00f3w po\u017c\u0105danych. A gdy uwaga zmierza w ich kierunku, to pod\u0105\u017caj\u0105 za ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c wybory, decyzje i dzia\u0142ania wzmacniaj\u0105ce zdrowie, a nawet zmiany fizjologiczne, co potwierdzaj\u0105 m.in. wspomniane wcze\u015bniej badania nad efektem placebo. W taki oto spos\u00f3b „s\u0142owo staje si\u0119 cia\u0142em”.<\/p>\n

    Ka\u017cdy sam mo\u017ce oszacowa\u0107, jak cz\u0119sto pos\u0142uguje si\u0119 poj\u0119ciami z powy\u017cszej tabelki lub podobnymi do nich. Oczywi\u015bcie mo\u017cna (i warto) samemu tworzy\u0107 „s\u0142ownik zdrowia”, kt\u00f3ry b\u0119dzie najlepiej pasowa\u0142 do indywidualnej mapy \u015bwiata danej osoby, b\u0119dzie przywo\u0142ywa\u0142 najlepsze skojarzenia i wzbudza\u0142 najbardziej pozytywne stany. Je\u015bli na pocz\u0105tku dawne negatywne poj\u0119cia b\u0119d\u0105 si\u0119 same narzuca\u0107, niejako wypieraj\u0105c nowe, nie ma powodu do zmartwienia. Oznacza to tylko, \u017ce potrzeba wi\u0119cej \u015bwiadomego treningu w zast\u0119powaniu ich bardziej wspieraj\u0105cymi poj\u0119ciami, pochodz\u0105cymi ze „s\u0142ownika zdrowia”. Pami\u0119tajmy, \u017ce „wyje\u017cd\u017cenie nowych kolein”, tak\u017ce w naszych po\u0142\u0105czeniach neuronalnych zwi\u0105zanych z zestawem poj\u0119\u0107, jakich u\u017cywamy, wymaga „przejechania” nimi odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 razy. A gdy ko\u0142a wpadaj\u0105 w stare koleiny, trzeba konsekwentnie kr\u0119ci\u0107 kierownic\u0105 tam, dok\u0105d chcemy pojecha\u0107. Po pewnym czasie nowa „droga neuronalna” ca\u0142kowicie si\u0119 automatyzuje i zast\u0119puje poprzedni\u0105. Wi\u0119cej na temat tego, w jaki spos\u00f3b neuronauka wyja\u015bnia si\u0142\u0119 pozytywnego oddzia\u0142ywania utrzymywanej w umy\u015ble reprezentacji stanu po\u017c\u0105danego mo\u017cna znale\u017a\u0107 tutaj:<\/p>\n