{"id":630,"date":"2019-06-22T21:39:57","date_gmt":"2019-06-22T21:39:57","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.econlp.com\/?p=630"},"modified":"2019-06-22T21:47:28","modified_gmt":"2019-06-22T21:47:28","slug":"czy-jestesmy-naszymi-mozgami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/czy-jestesmy-naszymi-mozgami\/","title":{"rendered":"Czy jeste\u015bmy naszymi m\u00f3zgami ?"},"content":{"rendered":"

To uproszczone i wieloznaczne pytanie, ale wielu naukowc\u00f3w, a w \u015blad za nimi znaczna cz\u0119\u015b\u0107 opinii publicznej odpowiada, \u017ce tak – umys\u0142 jest wytworem m\u00f3zgu i poznaj\u0105c mechanizmy jego dzia\u0142ania mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 natur\u0119 umys\u0142u, a tym samym – kim lub czym jeste\u015bmy. Od czasu pierwszych eksperyment\u00f3w przeprowadzanych na otwartym m\u00f3zgu, a\u017c po dzisiejsz\u0105 jego przezczaszkow\u0105 stymulacj\u0119 magnetyczn\u0105 i inne nieinwazyjne metody, liczne badania zdaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 s\u0142uszno\u015b\u0107 takiego pogl\u0105du. Wydawa\u0107 by si\u0119 wi\u0119c mog\u0142o, \u017ce jedynie osoby oderwane od podstaw naukowych, bujaj\u0105ce w ob\u0142okach fantazji mog\u0142yby uwa\u017ca\u0107 inaczej. Przecie\u017c burzy\u0142oby to latami budowany i wpajany spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej pogl\u0105d, kt\u00f3ry jest jedn\u0105 z wersji redukcjonizmu, w tym przypadku polegaj\u0105cego na tym, \u017ce fenomen umys\u0142u pr\u00f3buje si\u0119 zredukowa\u0107 do materialnych mechanizm\u00f3w m\u00f3zgowych (jego struktury i specjalizacji poszczeg\u00f3lnych obszar\u00f3w, proces\u00f3w chemicznych, biologicznych itd.). Takie podej\u015bcie wydaje si\u0119 oczywiste, bo co niby ma bada\u0107 nauka, je\u015bli nie to, co daje si\u0119 fizycznie obserwowa\u0107 i mierzy\u0107? Czym innym jest jednak dokonywanie i opisywanie pomiar\u00f3w, a czym innym wyci\u0105ganie daleko id\u0105cych wniosk\u00f3w, w tym przypadku, \u017ce m\u00f3zg = umys\u0142.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jeffrey M. Schwartz i Rebecca Gladding, profesorzy medycyny z University of California w Los Angeles (UCLA), autorzy bestselerowej ksi\u0105\u017cki \u201eYou Are Not Your Brain\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Okazuje si\u0119 przy tym, \u017ce w \u015brodowisku naukowym nie tylko brak zgody na temat powy\u017cszego r\u00f3wnania, ale co wi\u0119cej, wielu znanych ekspert\u00f3w w dziedzinach neuropsychologii, psychiatrii, psychoterapii i pokrewnych argumentuje, \u017ce umys\u0142u nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 jedynie w kategoriach pobudze\u0144 m\u00f3zgowych i przesy\u0142u impuls\u00f3w mi\u0119dzy neuronami. Ich zdaniem istnieje potwierdzona korelacja mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi formami aktywno\u015bci m\u00f3zgu a procesami mentalnymi, ale r\u00f3wnocze\u015bnie dostrzegaj\u0105 oni przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy jednymi a drugimi i zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce nie istnieje \u017caden konkretny dow\u00f3d potwierdzaj\u0105cy ich to\u017csamo\u015b\u0107. \u017be hipotezy, i\u017c m\u00f3zg = umys\u0142 nie da si\u0119 jednoznacznie potwierdzi\u0107 w spos\u00f3b fizykalny, poniewa\u017c opiera si\u0119 ona na pewnych za\u0142o\u017ceniach filozoficznych (materialistycznych), na przypuszczeniach, kt\u00f3re same w sobie s\u0105 wytworem… abstrahuj\u0105cego umys\u0142u.<\/p>\n

Ale jak to si\u0119 ma do codziennego \u017cycia? Jak mo\u017ce przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na praktyk\u0119? I jakie znaczenie ma dla przeci\u0119tnego obywatela, kt\u00f3ry \u201emusi p\u0142aci\u0107 rachunki\u201d i podo\u0142a\u0107 innym konkretnym zadaniom codzienno\u015bci?<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Autorzy powy\u017cszej ksi\u0105\u017cki odpowiadaj\u0105, \u017ce kwestia relacji mi\u0119dzy m\u00f3zgiem a umys\u0142em ma zasadnicze znaczenie dla ka\u017cdego, poniewa\u017c przes\u0105dza o istnieniu mo\u017cliwo\u015bci \u015bwiadomego wp\u0142ywu na my\u015bli, uczucia i dzia\u0142ania lub te\u017c nie. Opieraj\u0105c si\u0119 na odkryciach nauk o m\u00f3zgu dokonanych w ostatnich dziesi\u0119cioleciach, Schwartz i Gladding uzasadniaj\u0105, \u017ce wykorzystuj\u0105c potencja\u0142 umys\u0142u mo\u017cna pozytywnie wp\u0142ywa\u0107 na kondycj\u0119 i funkcje m\u00f3zgu. Kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa w tym procesie neuroplastyczno\u015b\u0107 m\u00f3zgu, czyli jego zdolno\u015b\u0107 do samo-przebudowy strukturalnej (m.in. po\u0142\u0105cze\u0144 sieci neuronalnych) oraz funkcjonalnej (m.in. rozwijania nowych sprawno\u015bci lub odzyskiwania utraconych w wyniku uszkodzenia). Jeffrey Schwartz jest w\u0142a\u015bnie jednym z czo\u0142owych ekspert\u00f3w w zakresie bada\u0144 nad neuroplastyczno\u015bci\u0105. Wraz ze swoj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownic\u0105, Rebecc\u0105 Gladding, wyja\u015bniaj\u0105: Neuroplastyczno\u015b\u0107 obejmuje ka\u017cdy proces, kt\u00f3rego skutkiem jest zmiana struktury m\u00f3zgu, jego obwod\u00f3w neuronalnych, sk\u0142adu chemicznego lub funkcji, b\u0119d\u0105ca odpowiedzi\u0105 na zmiany zachodz\u0105ce w \u015brodowisku m\u00f3zgu. <\/em><\/p>\n

Schwartz jest jednym z czo\u0142owych rzecznik\u00f3w \u201eself-directed neuroplasticity\u201d, kt\u00f3re to poj\u0119cie – jak wynika z wyja\u015bnie\u0144 autora zawartych w jego tekstach – mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 dwojako, przy czym obie wersje s\u0105 poprawne i wzajemnie si\u0119 dope\u0142niaj\u0105, cho\u0107 ich brzmienie wydaje si\u0119 dotyczy\u0107 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych rzeczy. Pierwsza to \u201eneuroplastyczno\u015b\u0107 sterowana\u201d, co oznacza, \u017ce mo\u017cna \u015bwiadomie stymulowa\u0107 i ukierunkowywa\u0107 neuroplastyczno\u015b\u0107 m\u00f3zgu. Druga wersja polskiego przek\u0142adu \u201eself-directed neuroplasticity\u201d to \u201eneuroplastyczno\u015b\u0107 ukierunkowana na ja\u017a\u0144\u201d (angielskie \u201eself\u201d), jej g\u0142\u0119bokie potrzeby, warto\u015bci i d\u0105\u017cenia. Dla uproszczenia dalej b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0142 okre\u015blenia \u201eneuroplastyczno\u015b\u0107 sterowana\u201d, ale nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce odnosi si\u0119 ono tutaj r\u00f3wnocze\u015bnie do rozszerzonego sposobu rozumienia angielskiego pierwowzoru (jako neuroplastyczno\u015bci ukierunkowanej na ja\u017a\u0144).<\/p>\n

Neuroplastyczno\u015b\u0107 sterowana wykorzystuje pot\u0119g\u0119 skupionej uwagi, wraz ze zdolno\u015bci\u0105 do zaanga\u017cowania, wysi\u0142ku i po\u015bwi\u0119cenia w celu zmiany kierunku naszych wybor\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 tak, aby przebudowa\u0107 (rewire) m\u00f3zg do pracy dla naszego po\u017cytku i w zgodzie z nasz\u0105 prawdziw\u0105 ja\u017ani\u0105 <\/em>– pisz\u0105 autorzy \u201eYou Are Not Your Brain\u201d.<\/p>\n

Wyja\u015bniaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ja\u017a\u0144 (lub \u201eja\u201d) cz\u0142owieka to jego g\u0142\u0119bokie poczucie to\u017csamo\u015bci, powi\u0105zane ze szczerym d\u0105\u017ceniem do urzeczywistnienia warto\u015bci i cel\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 dla niego znaczenie. Funkcjonowanie w zgodzie ze swoj\u0105 ja\u017ani\u0105 charakteryzuje si\u0119 \u017cyczliw\u0105, troskliw\u0105 i wspieraj\u0105c\u0105 postaw\u0105 w stosunku do siebie. Adepci NLP \u0142atwo znajd\u0105 tu podobie\u0144stwa do poj\u0119cia \u201eto\u017csamo\u015bci centralnej\u201d, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 m.in. Robert Dilts.<\/p>\n

M\u00f3zg a umys\u0142<\/strong><\/p>\n

Schwartz i Gladding podkre\u015blaj\u0105, \u017ce m\u00f3zg jest organem, kt\u00f3ry pasywnie reaguje na zr\u00f3\u017cnicowane bod\u017ace. Dociera do niego niezliczona ilo\u015b\u0107 informacji w postaci obraz\u00f3w, d\u017awi\u0119k\u00f3w, dozna\u0144 cia\u0142a, komunikat\u00f3w werbalnych, w\u0142asnych reakcji emocjonalnych itd. M\u00f3zg przetwarza te informacje w automatyczny, rutynowy spos\u00f3b. Na tym etapie nie pojawiaj\u0105 si\u0119 \u017cadne \u015bwiadome my\u015bli, nie ma tu \u017cadnej racjonalnej analizy. Dopiero wtedy, gdy m\u00f3zg przetworzy \u201emateria\u0142 wej\u015bciowy\u201d, wynik tego procesu jest przekazywany do \u015bwiadomo\u015bci. I dopiero w tym momencie umys\u0142 \u201epojawia si\u0119 na scenie\u201d, rozpoczynaj\u0105c swoj\u0105 prac\u0119 – dokonuje oceny przekazanego mu materia\u0142u pod k\u0105tem jego warto\u015bci, znaczenia, u\u017cyteczno\u015bci itd. O ile wi\u0119c m\u00f3zg jest receptywny (obiera bod\u017ace), to umys\u0142 jest aktywny – selekcjonuje i porz\u0105dkuje dostarczone mu informacje, ocenia sytuacj\u0119, interpretuje, dokonuje wybor\u00f3w, podejmuje decyzje i anga\u017cuje do dzia\u0142ania lub do powstrzymania si\u0119 od niego. To umys\u0142, nie m\u00f3zg, tworzy d\u0142ugoterminowe plany, wyznacza cele i oparte na warto\u015bciach kierunki dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n

Co wi\u0119cej, zdaniem autor\u00f3w ludzki m\u00f3zg w znacznym stopniu opiera si\u0119 na starych ewolucyjnie procedurach i rutynach, kt\u00f3re nie s\u0105 adekwatne do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Automatyczne utrwalanie w pami\u0119ci utajonej (nie\u015bwiadomej i d\u0142ugoterminowej) wszystkiego, co potencjalnie zagra\u017caj\u0105ce, nieprzyjemne, negatywne, przy jednoczesnym eliminowaniu z pola uwagi tego, co pozytywne, by\u0142o zbawienne dla przetrwania gatunku w czasach prehistorycznych. Ale jak zauwa\u017ca inny ekspert w dziedzinie neuroplastyczno\u015bci sterowanej, Rick Hanson, warunki \u017cycia cz\u0142owieka zmieni\u0142y si\u0119 diametralnie, gdy tymczasem m\u00f3zg pozosta\u0142 w\u0142a\u015bciwie taki sam, jak u naszych odleg\u0142ych przodk\u00f3w. Cho\u0107 nie musimy teraz obawia\u0107 si\u0119 tygrysa szabloz\u0119bnego, kt\u00f3ry mo\u017ce si\u0119 czai\u0107 za dowolnym krzakiem, ani nie musimy si\u0119 martwi\u0107, czy suszonego mi\u0119sa mamuta starczy do kolejnego sezonu \u0142owieckiego, to m\u00f3zg nadal zachowuje si\u0119 tak, jakby w warunkach naszego \u017cycia niewiele si\u0119 zmieni\u0142o. Wi\u0119cej o koncepcjach i zastosowaniach metod neuroplastyczno\u015bci sterowanej rozwini\u0119tych przez Hansona jest na naszym blogu tutaj: \/blog\/nlp-a-psycho-neurologia\/ oraz: \/blog\/neuroplastycznosc-sterowana\/.<\/p>\n

Do tego dochodz\u0105 wpajane nam wprost lub nie wprost – przez rodzin\u0119, szko\u0142\u0119, obiegowe opinie itd. – ograniczaj\u0105ce samooceny, przekonania, stereotypy, kt\u00f3re niejako nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na automatyczne tendencje m\u00f3zgu do skupiania si\u0119 na tym, co negatywne. Zdaniem Schwartza i Gladding, rozwija si\u0119 w ten spos\u00f3b taki aspekt m\u00f3zgu, kt\u00f3ry okre\u015blaj\u0105 oni jako zwodniczy, zalewaj\u0105cy \u015bwiadomo\u015b\u0107 cz\u0142owieka negatywnymi tre\u015bciami, tak\u017ce na sw\u00f3j temat, generuj\u0105cymi nawykowe poczucie winy, niech\u0119\u0107 do siebie, zani\u017cone poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, wstyd itp. Jest to przeciwie\u0144stwo potencja\u0142u prawdziwej ja\u017ani, kt\u00f3ry zostaje wtedy przes\u0142oni\u0119ty i zapomniany. Innymi s\u0142owy, m\u00f3zg zniekszta\u0142ca rzeczywisto\u015b\u0107, kszta\u0142tuj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzkiego do\u015bwiadczenia poprzez soczewki zwodniczych komunikat\u00f3w, jakie z niego p\u0142yn\u0105 do umys\u0142u. W wyniku nawykowego, permanentnego dzia\u0142ania m\u00f3zgu w ten spos\u00f3b ludzie \u0142atwo identyfikuj\u0105 si\u0119 z jego zwodniczymi tre\u015bciami. Pami\u0119tajmy, \u017ce w tym przypadku r\u00f3wnie\u017c jest obecne zjawisko neuroplastyczno\u015bci, tyle \u017ce w negatywnej odmianie. Niestety, skupianie si\u0119 na tych tre\u015bciach, a potem utrzymywanie ich w umy\u015ble, intencjonalne powtarzanie, tworzy okre\u015blone po\u0142\u0105czenia mi\u0119dzy neuronami, niejako kszta\u0142tuje m\u00f3zg, kt\u00f3ry z kolei jeszcze \u0142atwiej i w wi\u0119kszych ilo\u015bciach produkuje tre\u015bci tego samego rodzaju. B\u0142\u0119dne ko\u0142o coraz bardziej si\u0119 wzmacnia.<\/p>\n

U\u017cywaj\u0105c metafory Ricka Hansona \u2013 \u201eto, co przep\u0142ywa przez tw\u00f3j umys\u0142, rze\u017abi tw\u00f3j m\u00f3zg\u201d. Szczeg\u00f3lnie, gdy ten przep\u0142yw jest powtarzalny i anga\u017cujemy w niego uwag\u0119 oraz emocje. I tu w\u0142a\u015bnie przychodzi z pomoc\u0105 neuroplastyczno\u015b\u0107 sterowana, kiedy bierzemy sprawy (m\u00f3zg) w swoje r\u0119ce. Jak pisz\u0105 cytowani tu autorzy, polega ona na tym, \u017ce \u015bwiadomie i celowo wykorzystujemy umys\u0142 do tego, by zmienia\u0107 m\u00f3zg na lepsze. Kluczem jest w tym przypadku uwaga i w\u0142a\u015bciwe ni\u0105 operowanie. Przede wszystkim, pisz\u0105 Schwartz i Gladding, u\u015bwiadom sobie \u017ce:<\/p>\n