{"id":575,"date":"2018-01-29T15:04:05","date_gmt":"2018-01-29T15:04:05","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.econlp.com\/?p=575"},"modified":"2018-01-29T15:07:27","modified_gmt":"2018-01-29T15:07:27","slug":"styl-prowokatywny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/styl-prowokatywny\/","title":{"rendered":"Styl prowokatywny"},"content":{"rendered":"

Wielu coachom, psychoterapeutom, psychologom i trenerom znana jest posta\u0107 Franka Farrelly’ego jako tw\u00f3rcy psychoterapii prowokatywnej, z kt\u00f3rej inspiracji powsta\u0142 nast\u0119pnie coaching prowokatywny i og\u00f3lnie – prowokatywny styl pomagania i wprowadzania zmiany. \u00a0Pocz\u0105tki to lata 60-te\u00a0 ubieg\u0142ego wieku, gdy Frank Farrelly prowadzi\u0142 psychoterapi\u0119 skoncentrowan\u0105 na kliencie (podej\u015bcie rozwini\u0119te przez Carla Rogersa), \u00a0pracuj\u0105c m.in. ze schizofrenikami. Anegdota g\u0142osi, \u017ce po przeprowadzeniu 90 sesji z jednym z nich, Frank by\u0142 tak sfrustrowany, \u017ce na kolejnej, 91 sesji nie wytrzyma\u0142 i da\u0142 upust swojej frustracji, przesta\u0142 wspieraj\u0105co podkre\u015bla\u0107 mocne strony wci\u0105\u017c narzekaj\u0105cego na siebie pacjenta i niejako przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do niego, m\u00f3wi\u0105c jaki jest nieatrakcyjny i jaki z niego nieudacznik bez przysz\u0142o\u015bci. Gdy Frank wszystko w nim negowa\u0142, w pewnym momencie pacjent stwierdzi\u0142, \u017ce „bez przesady” i zacz\u0105\u0142 wymienia\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci, o kt\u00f3rych nigdy wcze\u015bniej nie wspomina\u0142. Sta\u0142a si\u0119 rzecz nieoczekiwana, pacjent nagle stan\u0105\u0142 po swojej stronie. Zaskoczony Farrelly dozna\u0142 w\u00f3wczas wa\u017cnego wgl\u0105du – odkry\u0142, \u017ce nie zawsze styl empatyczny i ochraniaj\u0105cy pacjenta przed konfrontacj\u0105 jest w\u0142a\u015bciwy. Nast\u0119pnie zacz\u0105\u0142 eksperymentowa\u0107 i rozwija\u0107 ten nowy, konfrontuj\u0105cy i prowokuj\u0105cy spos\u00f3b pracy, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 jedyn\u0105 form\u0105 prowadzenia przez niego terapii.<\/p>\n

\"\"
Frank Farelly podczas sesji z ochotnikiem z sali<\/figcaption><\/figure>\n

Jednym z istotnych element\u00f3w tego podej\u015bcia jest humor. Prowadz\u0105cy cz\u0119sto \u0142amie milcz\u0105co przyj\u0119te konwenanse, m\u00f3wi wprost, ods\u0142ania absurdalne aspekty zg\u0142oszonego problemu, bezsens (g\u0142upot\u0119) dotychczasowych pr\u00f3b jego rozwi\u0105zania. Nikt tu nie \u201ebawi si\u0119\u201d w obieranie cebuli po jednej warstwie, tylko dokonuje si\u0119 jej szybkie przeci\u0119cie a\u017c do rdzenia. Terapeuta czy coach dostrzega \u015bmieszne aspekty sytuacji pacjenta i otwarcie to wyra\u017ca, nazywa rzeczy po imieniu. Nie stara si\u0119 \u201echroni\u0107\u201d klienta przed bezpo\u015bredni\u0105 konfrontacj\u0105, wr\u0119cz przeciwnie – d\u0105\u017cy do niej. Takie podej\u015bcie szokuje, wybija klienta z rutynowego sposobu my\u015blenia i stwarza szanse na nowe spojrzenie w siebie i na sw\u00f3j problem. Gdy to si\u0119 dzieje, klient zwykle wybucha \u015bmiechem. Sam zyskuje dost\u0119p do swojego humoru, potrafi teraz patrze\u0107 z przymru\u017ceniem oka na siebie i swoje sprawy, odkrywa komiczn\u0105 stron\u0119 swoich schemat\u00f3w my\u015blenia, nawyk\u00f3w zachowania i podtrzymywanych ogranicze\u0144.<\/p>\n

\u017beby jednak ta metoda by\u0142a naprawd\u0119 skuteczna, musi opiera\u0107 si\u0119 na g\u0142\u0119bokim szacunku i \u017cyczliwo\u015bci do klienta. Nie chodzi o wy\u015bmiewanie si\u0119 z niego, lecz o zdj\u0119cie \u201eci\u0119\u017caru powagi\u201d z jego problem\u00f3w. \u00d3w ci\u0119\u017car przek\u0142ada si\u0119 bowiem r\u00f3wnie\u017c na \u201eoci\u0119\u017ca\u0142o\u015b\u0107 my\u015blenia\u201d poszukuj\u0105cego rozwi\u0105za\u0144. Jak mo\u017cemy je znale\u017a\u0107, gdy ci\u0105gle stosujemy to samo podej\u015bcie do tematu, utarte poj\u0119cia, oklepan\u0105 histori\u0119, te same sztywne ramy odniesienia. Milton Erickson cz\u0119sto zach\u0119ca\u0142 do tego, by \u201ewysadza\u0107 z szyn\u201d rozm\u00f3wc\u00f3w, kt\u00f3rzy utkn\u0119li w \u015blepym zau\u0142ku rodz\u0105cych cierpienie, ulubionych sposob\u00f3w my\u015blenia i patrzenia na \u015bwiat. Gdy si\u0119 przyjrzymy pracy Ericksona, to r\u00f3wnie\u017c w niej znajdziemy wiele element\u00f3w stylu prowokatywnego. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie Erickson by\u0142 cz\u0119sto stawiany za wz\u00f3r terapeuty pod wzgl\u0119dem wysoce etycznego stosunku do ludzi.<\/p>\n

Niemiecka terapeutka prowokatywna, Eleonore (Noni) H\u00f6fner, wyja\u015bnia t\u0119 zasad\u0119 w spos\u00f3b bliski NLP. Jej zdaniem chodzi tu o celowe wywo\u0142anie niesp\u00f3jno\u015bci mi\u0119dzy przekazem werbalnym i niewerbalnym. Werbalnie jeste\u015bmy \u201ebezczelni\u201d, powiada, ale niewerbalnie – wspieraj\u0105cy i serdeczni. A poniewa\u017c w bezpo\u015brednim kontakcie komunikacja niewerbalna znacznie przewa\u017ca nad werbaln\u0105, to odbiorca interwencji prowokatywnej otrzymuje beczk\u0119 miodu i na tyle strawn\u0105 porcj\u0119 dziegciu, by m\u00f3g\u0142 j\u0105 przyj\u0105\u0107 i spo\u017cytkowa\u0107. Dziegie\u0107 jest to g\u0119sta, smolista substancja powstaj\u0105ca w drodze suchej destylacji drewna i kory r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w drzew i krzew\u00f3w. Kiedy\u015b by\u0142 wykorzystywany do impregnacji p\u0142\u00f3tna, sk\u00f3ry, \u0142odzi, smarowania osi, uszczelniania beczek itp. Ma silny nieprzyjemny zapach, st\u0105d przys\u0142owie, \u017ce \u201e\u0142y\u017cka dziegciu zepsuje beczk\u0119 miodu\u201d. Jednak dziegie\u0107 jest r\u00f3wnocze\u015bnie lekarstwem o dzia\u0142aniu m.in. odka\u017caj\u0105cym, przeciwgrzybicznym antybakteryjnym, i zwalczaj\u0105cym paso\u017cyty. A wi\u0119c to, co nieprzyjemnie pachnie, jednocze\u015bnie dzia\u0142a uzdrawiaj\u0105co. Sztuka polega tu na w\u0142a\u015bciwej motywacji (leczy\u0107 a nie kara\u0107) oraz odpowiednim dozowaniu, \u017ceby pacjent by\u0142 w stanie przyj\u0105\u0107 lecznicz\u0105 dawk\u0119. Osoby, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 na \u201egor\u0105cym krze\u015ble\u201d podczas warsztat\u00f3w prowadzonych przez Farrelly’ego w Polsce, przyznawa\u0142y jak trudno im by\u0142o prze\u0142kn\u0105\u0107 to gorzkie lekarstwo, ale te\u017c jak wielk\u0105 ulg\u0119 odczuwa\u0142y, gdy ich problemy by\u0142y wywracane do g\u00f3ry podszewk\u0105 i mog\u0142y \u015bmia\u0107 si\u0119 z samych siebie. Cz\u0119sto po raz pierwszy od bardzo dawna.<\/p>\n

\"\"
Frank Farrelly i Noni H\u00f6ffner<\/figcaption><\/figure>\n

Tak wi\u0119c pos\u0142ugiwanie si\u0119 stylem prowokatywnym, czy to w psychoterapii, w coachingu, czy te\u017c w relacjach osobistych wymaga dog\u0142\u0119bnego zrozumienia jego istoty, a tak\u017ce wyczucia granic pomi\u0119dzy uzdrawiaj\u0105cym humorem i zabaw\u0105, a toksyczn\u0105 drwin\u0105, czy powierzchownym \u201eprze\u015bmiewaniem problemu\u201d. Gdy ogl\u0105da si\u0119 nagrania sesji prowadzonych przez Farrelly’ego, rzuca si\u0119 w oczy jego pe\u0142na obecno\u015b\u0107, otwarto\u015b\u0107 i uwa\u017cno\u015b\u0107 w stosunku do osoby, z kt\u00f3r\u0105 pracuje. Osoby korzystaj\u0105ce z tej formy wsparcia, jak te\u017c obserwatorzy nie maj\u0105 cienia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Farrelly zachowuje pe\u0142ny szacunek do tego, komu pomaga oraz kieruje si\u0119 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i trosk\u0105. Zatem wszystkim, kt\u00f3rzy chcieliby sami stosowa\u0107 ten styl, mo\u017cna poleci\u0107 modelowanie Franka i jego uczni\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c ich systemu warto\u015bci. Do czo\u0142owych kontynuator\u00f3w stylu Farrelly’ego opr\u00f3cz wspomnianej Noni H\u00f6ffner, mo\u017cna zaliczy\u0107 postaci takie, jak holenderski trener NLP, Jaap Holander oraz brytyjski psychoterapeuta i coach, Nick Kemp.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na polskim rynku wydawniczym jest ju\u017c dost\u0119pnych sporo \u017ar\u00f3de\u0142 na temat stylu prowokatywnego, wi\u0119c osoby zainteresowane mog\u0105 si\u0119 nimi inspirowa\u0107. Znajd\u0105 w nich zar\u00f3wno opis zasad i metod stylu prowokatywnego, studia przypadk\u00f3w i przyk\u0142ady sesji (boki mo\u017cna zrywa\u0107 czytaj\u0105c) i w\u0142asne spojrzenie ka\u017cdego z autor\u00f3w na to podej\u015bcie. W ka\u017cdym razie burz\u0105 one tradycyjny obraz terapii, procesu zmiany i rozwoju, jako ci\u0119\u017ckiego trudu w sosie z potu i \u0142ez. No, \u0142zy mo\u017ce s\u0105 nadal, ale ze \u015bmiechu, a to zupe\u0142nie co innego.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Styl prowokatywny na pewno warto pozna\u0107 i warto z niego korzysta\u0107. Nie musimy udawa\u0107 Farrelly’ego, kt\u00f3ry przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego zawodowego \u017cycia pracowa\u0142 tylko w tym podej\u015bciu. Mo\u017ce si\u0119 ono jednak okaza\u0107 nieocenione, gdy zawodz\u0105 inne metody, gdy natrafiamy na szczeg\u00f3lnie silny op\u00f3r przed zmian\u0105 lub mamy do\u015b\u0107 gier stosowanych przez naszego klienta. Praca prowokatywna mo\u017ce si\u0119 przeplata\u0107 z innymi formami inicjowania zmiany, czasem dominowa\u0107, a czasem schodzi\u0107 na dalszy plan. Z pewno\u015bci\u0105 jednak ods\u0142ania zupe\u0142nie nowe mo\u017cliwo\u015bci pomagania sobie i innym, i wzbogaca warsztat konstruktywnego oddzia\u0142ywania.<\/p>\n

I na koniec sprostowanie. Wcale nie zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Farrelly’ego. Styl prowokatywny jest bardzo stary i znany by\u0142 w dawnych kulturach. Przypisywano go mi\u0119dzy innymi s\u0142ynnemu uczonemu i lekarzowi perskiemu, Awicennie, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w latach 980 – 1037 n.e. Nazywa si\u0119 go niekiedy \u201eojcem nowoczesnej medycyny\u201d. Oto jedna z historyjek na temat zastosowanej przez niego interwencji prowokatywnej, kt\u00f3rej nie powstydziliby si\u0119 Erickson, Farrelly, czy ich uczniowie:<\/p>\n

\u00a0Pewien w\u0142adca zacz\u0105\u0142 my\u015ble\u0107 o sobie, \u017ce jest krow\u0105 i nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 z nim zupe\u0142nie porozumie\u0107, zwracaj\u0105c si\u0119 do niego, jako ludzkiej istoty.<\/em> Mucza\u0142 i prosi\u0142:<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u201eZabierzcie mnie st\u0105d, zar\u017cnijcie i uczy\u0144cie po\u017cytek z mojego mi\u0119sa.\u201d Odmawia\u0142 przyjmowania jakichkolwiek pokarm\u00f3w spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3re mu przynoszono.<\/em> \u201eDlaczego nie zaprowadzicie mnie na pastwisko, abym m\u00f3g\u0142 od\u017cywia\u0107 si\u0119 tak, jak czyni\u0105 to inne krowy?\u201d<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Wkr\u00f3tce wskutek wyg\u0142odzenia\u00a0 zacz\u0105\u0142 przypomina\u0107 bardziej szkielet, ni\u017c \u017cywego cz\u0142owieka. Wszystkie pr\u00f3by kuracji, wszystkie medykamenty zawiod\u0142y. Wreszcie wezwano na pomoc Awicenn\u0119, s\u0142ynnego lekarza, uczonego, filozofa i mistyka. Awicenna poleci\u0142 zakomunikowa\u0107 kr\u00f3lowi, \u017ce przyby\u0142 rze\u017anik, aby go zar\u017cn\u0105\u0107, po\u0107wiartowa\u0107 jego cia\u0142o i rozda\u0107 ludziom do spo\u017cycia. Kiedy chory to us\u0142ysza\u0142, ucieszy\u0142 si\u0119 wielce i zacz\u0105\u0142 niecierpliwie oczekiwa\u0107 \u015bmierci. W ustalonym wcze\u015bniej dniu Awicenna przyszed\u0142 do kr\u00f3la wymachuj\u0105c wielkim rze\u017anickim no\u017cem i wykrzykn\u0105\u0142 strasznym g\u0142osem:<\/em><\/p>\n

\u201eGdzie jest ta krowa, kt\u00f3r\u0105 mam zar\u017cn\u0105\u0107?!\u201d<\/em><\/p>\n

Kr\u00f3l zamucza\u0142 dono\u015bnie, aby rze\u017anik m\u00f3g\u0142 natychmiast odnale\u017a\u0107 poszukiwane przez siebie zwierz\u0119.<\/em><\/p>\n

\u201ePrzyprowad\u017acie j\u0105 tutaj\u201d – rozkaza\u0142 Awicenna \u2013 \u201ei przywi\u0105\u017ccie mocno, abym m\u00f3g\u0142 odr\u0105ba\u0107 jej g\u0142ow\u0119.\u201d<\/em><\/p>\n

Nast\u0119pnie obejrza\u0142 dok\u0142adnie zwierz\u0119, sprawdzaj\u0105c, czy jest wystarczaj\u0105co t\u0142uste – jak to zwykle czyni\u0105 rze\u017anicy – po czym wykrzykn\u0105\u0142: \u201dNie, nie! Ta krowa nie jest jeszcze gotowa do uboju. Jest zbyt chuda. Trzeba j\u0105 najpierw utuczy\u0107. Kiedy przybierze na wadze ile trzeba, wezwijcie mnie znowu.\u201d<\/em><\/p>\n

Chory zacz\u0105\u0142 je\u015b\u0107 wszystko, co mu podawano, w nadziei, \u017ce wkr\u00f3tce zostanie zabity. Szybko przybra\u0142 na wadze i jego samopoczucie znacznie si\u0119 poprawi\u0142o. Niebawem – pod opiek\u0105 Awicenny – ca\u0142kowicie powr\u00f3ci\u0142 do zdrowia.<\/em> [i]<\/a><\/p>\n

[i]<\/a> Peczko B. (1993). Drogocenna per\u0142a. Zbi\u00f3r przypowie\u015bci \u015arodkowego Wschodu stosowanych w psychoterapii.<\/em> Krak\u00f3w: Wydawnictwo M.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielu coachom, psychoterapeutom, psychologom i trenerom znana jest posta\u0107 Franka Farrelly’ego jako tw\u00f3rcy psychoterapii prowokatywnej, z kt\u00f3rej inspiracji powsta\u0142 nast\u0119pnie coaching prowokatywny i og\u00f3lnie – prowokatywny styl pomagania i wprowadzania zmiany. \u00a0Pocz\u0105tki to lata 60-te\u00a0 ubieg\u0142ego wieku, gdy Frank Farrelly prowadzi\u0142 psychoterapi\u0119 skoncentrowan\u0105 na kliencie (podej\u015bcie rozwini\u0119te przez Carla Rogersa), \u00a0pracuj\u0105c m.in. ze schizofrenikami. Anegdota…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[110],"tags":[114,117,116,115,113,112],"class_list":["post-575","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-terpia-prowokatywna","tag-awicenna","tag-coaching","tag-erickson","tag-farelly","tag-nlp-podstawy-nlp","tag-terapia-prowokatywna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=575"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":584,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/575\/revisions\/584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}