{"id":541,"date":"2017-10-14T13:34:50","date_gmt":"2017-10-14T13:34:50","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.econlp.com\/?p=541"},"modified":"2017-10-14T13:35:04","modified_gmt":"2017-10-14T13:35:04","slug":"psychologia-samorealizacji-a-nlp-cz-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/psychologia-samorealizacji-a-nlp-cz-3\/","title":{"rendered":"Psychologia samorealizacji a NLP cz. 3"},"content":{"rendered":"

Do\u015bwiadczenia szczytowe
\nW poprzedniej cz\u0119\u015bci pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 poj\u0119ciem \u201edo\u015bwiadczenie szczytowe \u201d. To jedno z wa\u017cnych okre\u015ble\u0144 wprowadzonych przez Abrahama Maslowa, kt\u00f3re na sta\u0142e wesz\u0142o do s\u0142ownika psychologii humanistycznej i Ruchu Potencja\u0142u Ludzkiego. Uwa\u017ca si\u0119 je za jeden z kluczowych wyznacznik\u00f3w samorealizacji, kt\u00f3ry definiuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:
\nPrze\u017cycia szczytowe (peak experiences) to stany najwi\u0119kszego szcz\u0119\u015bcia i spe\u0142nienia, kt\u00f3rym mo\u017ce towarzyszy\u0107 zachwyt, uniesienie, ol\u015bnienie, wdzi\u0119czno\u015b\u0107, rado\u015b\u0107, poczucie jedno\u015bci, ca\u0142o\u015bci, harmonii, ekstazy itp. Maslow dostrzega\u0142 w nich przez to wiele element\u00f3w wsp\u00f3lnych z doznaniami mistycznymi, jednak r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce prze\u017cycia szczytowe mog\u0105 wprawdzie mie\u0107 charakter religijny (podczas modlitwy, rytua\u0142\u00f3w i innych praktyk), ale mog\u0105 tak\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 w bardzo zr\u00f3\u017cnicowanych kontekstach. Wymienia\u0142 w\u015br\u00f3d nich np. aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105, wra\u017cenia estetyczne, relacje przyja\u017ani, zwi\u0105zki mi\u0142o\u015bci i blisko\u015b\u0107 erotyczn\u0105, sukcesy zawodowe, aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, kontakt z natur\u0105 itp.
\nDo\u015bwiadczenia szczytowe mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 u ka\u017cdego, jednak osoby samorealizuj\u0105ce si\u0119 prze\u017cywaj\u0105 je najcz\u0119\u015bciej i w najwi\u0119kszych ilo\u015bciach. Ich wp\u0142yw na psychik\u0119, na stosunek do samego siebie, do swojego \u017cycia, na spostrzeganie innych i \u015bwiata w og\u00f3le jest bardzo g\u0142\u0119boki i rozleg\u0142y. Maslow zwraca uwag\u0119, \u017ce po takich doznaniach nie da si\u0119 by\u0107 dok\u0142adnie takim, jakim by\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej. Oczywi\u015bcie prze\u017cycie szczytowe nie trwa wiecznie, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej przemija. Pozostawia jednak trwa\u0142e \u015blady w psychice, chocia\u017cby w postaci wspomnie\u0144 tych do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 nowym punktem odniesienia dla decyzji, wybor\u00f3w, ocen, uczu\u0107, dzia\u0142a\u0144 czy radzenia sobie w codziennym \u017cyciu.
\nDzi\u015b wiele odkry\u0107 neurobiolog\u00f3w i neuropsycholog\u00f3w rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na teorie opracowane przez Maslowa oraz na jego badania nad jednostkami samorealizuj\u0105cymi si\u0119. Wprawdzie nie istniej\u0105 chyba badania bezpo\u015brednio odnosz\u0105ce si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 szczytowych, poniewa\u017c przy pomocy dost\u0119pnych metod naukowych mo\u017cna bada\u0107 jedynie zjawiska powtarzalne i wytwarzane w kontrolowanych warunkach. Tymczasem prze\u017cycia szczytowe pojawiaj\u0105 si\u0119 spontanicznie, w nieoczekiwanych okoliczno\u015bciach, wymykaj\u0105 si\u0119 ludzkiej kontroli i cz\u0119sto s\u0105 zaskoczeniem. Istniej\u0105 jednak metody, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 doznania szczytowe, szczeg\u00f3lnie o charakterze religijnym, mistycznym i pokrewnych. Na przyk\u0142ad dr Andrew Newberg wiele lat po\u015bwi\u0119ci\u0142 badaniom tego rodzaju prze\u017cy\u0107, wykorzystuj\u0105c metody obrazowania m\u00f3zgu.<\/p>\n

\"\"
Dr Andrew Newberg, dyrektor bada\u0144 w Centrum Medycyny Integracyjnej Myrny Brind
Szpitala Tomasa Jeffersona<\/figcaption><\/figure>\n

Dr Newberg nale\u017cy do nielicznego grona specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142\u0105cz\u0105 swoje do\u015bwiadczenie kliniczne w zakresie leczenia g\u0142\u0119bokiej depresji, zaburze\u0144 pourazowych m\u00f3zgu, chor\u00f3b Alzheimera, Parkinsona itp. z badaniami nad \u00a0\u201eprzeciwleg\u0142ym biegunem \u201d funkcjonowania ludzkiej psychiki, w tym przypadku nad do\u015bwiadczeniami\u00a0 mistycznymi i pokrewnymi. W Polsce jest dost\u0119pna jego ksi\u0105\u017cka pt. \u201eO\u015bwiecenie zmienia tw\u00f3j m\u00f3zg. Nauka a transformacja duchowa. \u201d . Pisze w niej mi\u0119dzy innymi, \u017ce gdy masz intensywne do\u015bwiadczenia o charakterze pozytywnym, kt\u00f3re wykraczaj\u0105 poza analityczne my\u015blenie i utarte pogl\u0105dy, a r\u00f3wnocze\u015bnie maj\u0105 ca\u0142o\u015bciowy charakter, przeobra\u017caj\u0105cy zwyk\u0142\u0105 codzienn\u0105 percepcj\u0119, \u201eneurologicznie zmieniasz struktur\u0119 i dzia\u0142anie twojego m\u00f3zgu, a to pozwala ci wej\u015b\u0107 na wy\u017cszy poziom Spektrum Ludzkiej \u015awiadomo\u015bci \u201d. Zapisy uzyskiwane wtedy przy pomocy rezonansu magnetycznego m\u00f3zgu wykazuj\u0105 m.in. gwa\u0142towny spadek aktywno\u015bci kory przedczo\u0142owej, odpowiedzialnej za funkcje racjonalnego my\u015blenia (planowanie, przewidywanie, koordynowanie dzia\u0142a\u0144 itp.). Zostaje przy tym zachowana pe\u0142na przytomno\u015b\u0107 i receptywno\u015b\u0107, wi\u0119c wygl\u0105da na to, \u017ce tego rodzaju doznania o\u015bwiecenia, jak je okre\u015bla Newberg, \u00a0intensyfikuj\u0105 si\u0119 wtedy w spos\u00f3b nie zak\u0142\u00f3cony rutynowymi sposobami my\u015blenia, oceny itp.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Badania takie, jak przeprowadzone przez dra Newberga i innych nie wyja\u015bniaj\u0105 istoty do\u015bwiadcze\u0144 szczytowych, ale wskazuj\u0105, \u017ce towarzysz\u0105 im okre\u015blone zjawiska neuronalne, kt\u00f3re daj\u0105 si\u0119 obserwowa\u0107 i mierzy\u0107. Potrzebne s\u0105 kolejne pomiary tego rodzaju, by m\u00f3c bardziej jednoznacznie\u00a0 powi\u0105za\u0107 subiektywne aspekty do\u015bwiadcze\u0144 szczytowych z ich korelatami neurologicznymi. Niemniej\u00a0\u00a0 ju\u017c obecnie mo\u017cna przynajmniej stwierdzi\u0107, \u017ce to, co wydaje si\u0119 tak ulotne i nieuchwytne, jak doznania szczytowe, posiada wielk\u0105 moc i wp\u0142ywa na \u201emateri\u0119 \u201d ludzkiego m\u00f3zgu. Jak to okre\u015bla neuropsycholog ameryka\u0144ski, Rick Hanson, \u201etwoje my\u015bli rze\u017abi\u0105 tw\u00f3j m\u00f3zg \u201d. R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce \u201etwoje prze\u017cycia przebudowuj\u0105 twoj\u0105 neurologi\u0119 \u201d.<\/p>\n

W mojej praktyce psychoterapeutycznej i coachingowej co pewien czas spotykam osoby, kt\u00f3re relacjonuj\u0105 spontanicznie pojawiaj\u0105ce si\u0119 prze\u017cycia szczytowe. To bardzo wa\u017cna kwestia, poniewa\u017c trudno by\u0142oby tych ludzi zaklasyfikowa\u0107 do kategorii samorealizuj\u0105cych si\u0119, przynajmniej w rozumieniu Maslowa. Co wi\u0119cej, bywaj\u0105 to osoby cierpi\u0105ce, ze znacznym ograniczeniem dost\u0119pu do swoich zasob\u00f3w, prze\u017cywaj\u0105ce konflikty wewn\u0119trzne i interpersonalne. Przypomina mi si\u0119 np. m\u0142oda matka, kt\u00f3ra spotka\u0142a si\u0119 ze mn\u0105 kr\u00f3tko po rozwodzie. Swoje ma\u0142\u017ce\u0144stwo okre\u015bla\u0142a jako toksyczne, skar\u017cy\u0142a si\u0119, \u017ce szanta\u017c emocjonalny ze strony by\u0142ego m\u0119\u017ca by\u0142 sta\u0142ym elementem ich zwi\u0105zku i nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 nawet po rozwodzie. By\u0142a to dla niej bardzo trudna faza \u017cycia, gdy dopiero rozpoczyna\u0142a planowanie swojego \u201enowej przysz\u0142o\u015bci \u201d. Prze\u017cywa\u0142a w zwi\u0105zku z tym silny stres, dopiero rozpoczyna\u0142a szukanie pracy, organizowa\u0142a przedszkole dla synka, remontowa\u0142a mieszkanie, do kt\u00f3rego si\u0119 przeprowadzi\u0142a itd. L\u0119ki, napi\u0119cie, niepewno\u015b\u0107 dotycz\u0105ce przysz\u0142o\u015bci oraz \u017cal, z\u0142o\u015b\u0107, smutek zwi\u0105zane z przesz\u0142o\u015bci\u0105, to by\u0142y sta\u0142e elementy jej \u00f3wczesnej codzienno\u015bci. I oto pewnego pogodnego dnia, gdy sp\u0119dza\u0142a z synkiem czas na placu zabaw, gdy siedz\u0105c na \u0142awce patrzy\u0142a na bawi\u0105ce si\u0119 dzieci, s\u0142ysza\u0142a ich \u015bmiech, a r\u00f3wnocze\u015bnie widzia\u0142a przechodni\u00f3w, czasem z psami oraz ptaki przelatuj\u0105ce z ga\u0142\u0119zi na ga\u0142\u0105\u017a, sta\u0142o si\u0119 co\u015b nieoczekiwanego. Nagle wszystko sta\u0142o si\u0119 doskona\u0142e i harmonijne, a j\u0105 sam\u0105 wype\u0142ni\u0142 g\u0142\u0119boki spok\u00f3j i rado\u015b\u0107. \u201eWszystko by\u0142o takie, jak by\u0107 powinno, na swoim miejscu. W\u0142a\u015bciwie ludzie, osoby, rzeczy, obrazy, d\u017awi\u0119ki, zapachy – wszystko to stanowi\u0142o ca\u0142o\u015b\u0107 i ja czu\u0142am si\u0119 jedno\u015bci\u0105 ze wszystkim \u201d – relacjonowa\u0142a. – \u201eZnikn\u0119\u0142y wszystkie problemy i zmartwienia, albo mo\u017ce przesta\u0142y mie\u0107 dla mnie znaczenie. Doznanie doskona\u0142o\u015bci i jedno\u015bci wszystkiego by\u0142o tak intensywne, \u017ce nie by\u0142am w stanie analizowa\u0107 i ocenia\u0107 tego, co si\u0119 dzieje. Po prostu czu\u0142am swoje istnienie w jedno\u015bci z istnieniem wszystkiego. To bardzo trudno opisa\u0107… \u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Na naszej pierwszej sesji po tym zdarzeniu z zawstydzeniem i niepewno\u015bci\u0105 opowiedzia\u0142a mi o nim, pytaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie, czy \u201eto normalne \u201d oraz czy \u201epowinna si\u0119 martwi\u0107 tym, co si\u0119 z ni\u0105 dzieje \u201d? Wyja\u015bni\u0142em jej na czym polegaj\u0105 do\u015bwiadczenia szczytowe, i \u017ce najwidoczniej to w\u0142a\u015bnie si\u0119 jej przytrafi\u0142o. Uspokoi\u0142em, \u017ce wprawdzie odstaj\u0105 one od zwyk\u0142ej, codziennej \u201enormy \u201d, do jakiej s\u0105 przyzwyczajeni ludzie zaganiani, zm\u0119czeni i zatroskani swoimi sprawami, ale r\u00f3wnocze\u015bnie wed\u0142ug psychologii humanistycznej s\u0105 przejawem zdrowia i samorealizacji, r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy jednostka nawet jeszcze nie zdaje sobie sprawy, \u017ce wkracza w nowy etap swojego \u017cycia i rozwoju. Uprzedzi\u0142em, \u017ce podobne doznania mog\u0105 si\u0119 u niej powtarza\u0107, w r\u00f3wnie nieoczekiwany spos\u00f3b, a z jej strony jest potrzebne tylko \u015bwiadome przyzwolenie, by tak si\u0119 dzia\u0142o oraz… wdzi\u0119czno\u015b\u0107. Odetchn\u0119\u0142a z ulg\u0105. I rzeczywi\u015bcie co pewien czas jej udzia\u0142em by\u0142y podobne doznania, cho\u0107 nie zawsze tak intensywne, jak to pierwsze, r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 te\u017c szczeg\u00f3\u0142ami.<\/p>\n

Przypadek tej pacjentki nie jest wcale odosobniony. Przypomina si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ojciec, kt\u00f3ry z du\u017cymi oporami, ale w trosce o swoje zdrowie psychiczne wyzna\u0142, jak to prze\u017cy\u0142 stan ekstatyczny, gdy jego c\u00f3reczka pierwszy raz samodzielnie pojecha\u0142a na rowerku, kiedy przesta\u0142 j\u0105 podtrzymywa\u0107. \u201eKa\u017cdy by si\u0119 cieszy\u0142, nic nadzwyczajnego \u201d – mo\u017cna by powiedzie\u0107. Owszem, tylko jemu ten stan utrzymywa\u0142 si\u0119 do ko\u0144ca dnia, a potem jeszcze co jaki\u015b czas powraca\u0142. \u201eWszystkich ludzi widzia\u0142em jako wspania\u0142ych, wszystko by\u0142o idealne, a ja prze\u017cywa\u0142em rado\u015b\u0107, jakiej nigdy wcze\u015bniej nie pami\u0119ta\u0142em. Czy mi odbi\u0142o? \u201d – zapyta\u0142. Kilka wyja\u015bnie\u0144 na temat prze\u017cy\u0107 szczytowych pozwoli\u0142o mu si\u0119 uspokoi\u0107. W ka\u017cdym razie, jak to okre\u015bli\u0142, \u017cycie, \u015bwiat i on sam, wszystko nabra\u0142o nowej jako\u015bci. I nawet gdy liczne sprawy i obowi\u0105zki wci\u0105ga\u0142y go w wir dzia\u0142a\u0144 i emocji, to o wiele szybciej i \u0142atwiej nabiera\u0142 do nich dystansu na samo wspomnienie tamtego do\u015bwiadczenia, a potem kolejnych, kt\u00f3re co jaki\u015b czas si\u0119 w jego \u017cyciu pojawia\u0142y.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce do\u015bwiadczenia szczytowe mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 nawet w skrajnie niesprzyjaj\u0105cych warunkach, dalekich od zaspokojenia potrzeb podstawowych. \u00a0Jedno z nich relacjonuje wspomniany przeze mnie w poprzednim wpisie Victor Frankl. Oto to pisze na jego temat:<\/p>\n

Eskortuj\u0105cy nas stra\u017cnicy ca\u0142y czas pokrzykiwali i pop\u0119dzali nas kolbami swoich karabin\u00f3w. (…) W pewnym momencie m\u00f3j najbli\u017cszy s\u0105siad wyszepta\u0142, kryj\u0105c twarz za postawionym ko\u0142nierzem: \u201eGdyby nasze \u017cony mog\u0142y nas teraz zobaczy\u0107! Mam nadziej\u0119, \u017ce spotka\u0142 je lepszy los w innym obozie i nie wiedz\u0105, jak jeste\u015bmy traktowani \u201d. Jego s\u0142owa sprawi\u0142y, \u017ce pomy\u015bla\u0142em o swojej \u017conie. I gdy tak pokonywali\u015bmy kolejne kilometry – potykaj\u0105c si\u0119, \u015blizgaj\u0105c po zmarzni\u0119tej ziemi, podtrzymuj\u0105c si\u0119 nawzajem i ci\u0105gn\u0105c jeden drugiego naprz\u00f3d – nic wi\u0119cej nie zosta\u0142o powiedziane, lecz obaj wiedzieli\u015bmy, \u017ce ten drugi rozmy\u015bla o \u017conie. (…) Nagle porazi\u0142a mnie pewna my\u015bl: po raz pierwszy w \u017cyciu objawi\u0142a mi si\u0119 prawda po tylekro\u0107 wplatana w pie\u015bni przez poet\u00f3w i og\u0142aszana najwy\u017csz\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 przez filozof\u00f3w, a mianowicie, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest najwy\u017cszym i najszlachetniejszym celem, do jakiego mo\u017ce d\u0105\u017cy\u0107 cz\u0142owiek. Poj\u0105\u0142em w\u00f3wczas sens najwi\u0119kszej tajemnicy, kt\u00f3rej r\u0105bka uchylaj\u0105 przed nami dzie\u0142a najwi\u0119kszych poet\u00f3w, my\u015blicieli i duchownych: droga do zbawienia cz\u0142owieka wiedzie poprzez mi\u0142o\u015b\u0107 i sama jest mi\u0142o\u015bci\u0105. Zrozumia\u0142em, \u017ce nawet kto\u015b, komu wszystko na tym \u015bwiecie odebrano, wci\u0105\u017c mo\u017ce zazna\u0107 prawdziwego szcz\u0119\u015bcia, cho\u0107by nawet przez kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119, za spraw\u0105 kontemplacji tego, co najbardziej ukocha\u0142. W sytuacji ca\u0142kowitej samotno\u015bci, gdy nie spos\u00f3b wyrazi\u0107 samego siebie poprzez pozytywne dzia\u0142anie, gdy jedynym i najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem jest godne znoszenie cierpienia, nawet w takiej sytuacji mo\u017cna do\u015bwiadczy\u0107 spe\u0142nienia, kontempluj\u0105c z uczuciem noszony w sercu obraz najdro\u017cszej nam osoby. Po raz pierwszy w \u017cyciu by\u0142em w stanie w pe\u0142ni poj\u0105\u0107 znaczenie zdania: \u201eAnio\u0142owie zatracaj\u0105 si\u0119 w nieustannej kontemplacji niesko\u0144czonej chwa\u0142y \u201d. (…) \u201eNie mo\u017cecie szybciej, \u015bwinie? \u201d… Zmro\u017cona ziemia zgrzyta\u0142a pod kilofami, a\u017c lecia\u0142y iskry… Tymczasem moje my\u015bli kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 obrazu \u017cony, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c mia\u0142em przed oczyma. <\/em>(Viktor Frankl, Cz\u0142owiek w poszukiwaniu sensu. <\/em>Wyd. Czarna Owca, 2009, s. 68-70).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Prawdopodobnie tego typu do\u015bwiadczenia s\u0105 lub mog\u0142yby by\u0107 bardziej powszechne, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi je t\u0142umi, poniewa\u017c ich intensywno\u015b\u0107 przestrasza, a przeci\u0119tnemu cz\u0142owiekowi brakuje te\u017c ram poznawczych, do kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142by p\u00f3\u017aniej odnie\u015b\u0107 to, co mu si\u0119 przydarzy\u0142o. Jednak zdaniem Maslowa i innych przedstawicieli psychologii humanistycznej, t\u0142umienie zar\u00f3wno potrzeb samorealizacji, motywacji wy\u017cszego rz\u0119du, a tak\u017ce do\u015bwiadcze\u0144 szczytowych skutkuje r\u00f3\u017cnego rodzaju zaburzeniami, jak nerwice, objawy psychosomatyczne, stany depresyjne, czy cho\u0107by powoduje brak poczucia satysfakcji i rado\u015bci \u017cycia. Z tego wynika\u0142oby, \u017ce przyczyn\u0105 ludzkiego cierpienia, kt\u00f3re sprowadza jednostki do gabinetu psychoterapeuty, mo\u017ce by\u0107 nie tylko nie\u015bwiadoma walka ze swoimi pop\u0119dami (Freud), lecz tak\u017ce ze swoj\u0105 \u201ewy\u017csz\u0105 natur\u0105 \u201d (Maslow). Epoka wiktoria\u0144ska i purytanizm seksualny czas\u00f3w Freuda dawno przemin\u0119\u0142y. Tym samym wiele przyczyn nerwicy uznanych za takowe przez psychoanalityk\u00f3w zosta\u0142o wyeliminowanych. Tymczasem ilo\u015b\u0107 ludzi potrzebuj\u0105cych psychoterapii wcale nie zmala\u0142a, wr\u0119cz przeciwnie. Dlatego dzisiaj, gdy z powodu stan\u00f3w depresyjnych cierpi\u0105 ludzie m\u0142odzi i w \u015brednim wieku, spe\u0142niaj\u0105cy si\u0119 zawodowo, posiadaj\u0105cy udane zwi\u0105zki, zdrowi fizycznie itd., to warto sprawdzi\u0107, jak miewaj\u0105 si\u0119 ich potrzeby typu B (o kt\u00f3rych by\u0142a mowa w poprzedniej cz\u0119\u015bci) oraz czy potrafi\u0105 nada\u0107 wy\u017cszy sens swojemu \u017cyciu.<\/p>\n

\"\"
Victor Frankl wspinaj\u0105cy si\u0119 w Alpach, 1960 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Wed\u0142ug psycholog\u00f3w humanistycznych do\u015bwiadczenia szczytowe to mi\u0142e niespodzianki, jakie daje nam samorealizacja, ale ich podej\u015bcie jest w tym wzgl\u0119dzie raczej bierne. To znaczy, \u017ce w ich mniemaniu osoby samorealizuj\u0105ce si\u0119 mog\u0105 z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 przyjmowa\u0107 te dary pojawiaj\u0105ce si\u0119 w procesie samorealizacji, ale nie mo\u017cna samemu ich spowodowa\u0107. Tak, jak objawienie, iluminacja i podobne prze\u017cycia pojawiaj\u0105 si\u0119 nieoczekiwanie i nie da si\u0119 przewidzie\u0107 kiedy i czy w og\u00f3le one stan\u0105 si\u0119 naszym udzia\u0142em. \u00a0Po cz\u0119\u015bci mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107 z takim sposobem my\u015blenia, bo przecie\u017c nie spos\u00f3b \u201ena si\u0142\u0119 \u201d spowodowa\u0107 u siebie stany szcz\u0119\u015bcia i im podobne. Jednak z drugiej strony, mo\u017cemy zadba\u0107 o warunki, kt\u00f3re najbardziej jak to mo\u017cliwe sprzyjaj\u0105 doznaniom szczytowym.<\/p>\n

Gdy m\u00f3wimy o tego rodzaju do\u015bwiadczeniach, to jakimi kategoriami NLP mo\u017cemy si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 do ich opisu? Ca\u0142kiem wieloma. Mo\u017cna na przyk\u0142ad zauwa\u017cy\u0107, \u017ce prze\u017cyciom szczytowym cz\u0119sto towarzyszy poczucie wewn\u0119trznej r\u00f3wnowagi i harmonii, co \u0142atwo skojarzy\u0107 ze stanem sp\u00f3jno\u015bci obejmuj\u0105cej wszystkie poziomy neurologiczne. Wyj\u0105tkowa intensywno\u015b\u0107 prze\u017cy\u0107 z kolei cz\u0119sto jest zwi\u0105zana z zaanga\u017cowaniem, wr\u0119cz nak\u0142adaniem si\u0119 na siebie dozna\u0144 wszystkich zmys\u0142\u00f3w (synestezja). Do\u015bwiadczanie intensywno\u015bci swojego istnienia, poza s\u0142owami, koncepcjami i rolami mo\u017ce by\u0107 kojarzone z g\u0142\u0119bokim kontaktem ze swoj\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 centraln\u0105, jak j\u0105 okre\u015bla Robert Dilts. Stany poczucia jedno\u015bci i ca\u0142o\u015bci bytu mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do wzniesienia swojej \u015bwiadomo\u015bci na poziom, kt\u00f3ry Dilts nazywa czasem \u201etrans-mission \u201d lub \u201educhowo\u015bci\u0105 \u201d, a kt\u00f3ry znajduje ponad poziomem misji w jego modelu. Charakterystyczne jest dla niego poczucie jedno\u015bci z wi\u0119kszym systemem, co wykracza poza jednostkowe i osobiste identyfikacje.<\/p>\n

\"\"
Victor Frankl z drug\u0105 \u017con\u0105, Eleonor\u0105 (pierwsza, Matylda, zgin\u0119\u0142a w obozie koncentracyjnym), z c\u00f3rk\u0105 Gabriel\u0105 i wnuczkami – Alexandr\u0105 i Katharin\u0105. Wiede\u0144, 1978 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Skoro wiemy jakie elementy i obszary ludzkiego do\u015bwiadczenia s\u0105 zaanga\u017cowane w prze\u017cycia szczytowe, to mo\u017cemy odkry\u0107 \u201estrukturalne \u201d aspekty tych dozna\u0144 – powiada Michael Hall. P\u00f3\u017aniej za\u015b mo\u017cna wykorzysta\u0107 odpowiednie metody NLP, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 pojawienie si\u0119 tych element\u00f3w. Prawdopodobie\u0144stwo prze\u017cycia szczytowego znacznie si\u0119 wtedy zwi\u0119ksza. Daleki jestem od twierdzenia, \u017ce mo\u017cna je uzyska\u0107 na zawo\u0142anie. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce do\u015bwiadczenia szczytowe maj\u0105 charakter niepor\u00f3wnanie bardziej z\u0142o\u017cony, ni\u017c pojedyncze zasoby. Musz\u0119 jednak przyzna\u0107, \u017ce bywa\u0142em \u015bwiadkiem takich dozna\u0144, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 natychmiast u os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych si\u0119 do demonstracji techniki kotwiczenia. By\u0142 to efekt nieprzewidziany i w pewnym sensie uboczny, gdy ochotnik odtwarza\u0142 przy pomocy kotwicy wybrany zas\u00f3b. Zdarza\u0142o si\u0119 wtedy, \u017ce \u201eprzy okazji\u201d nast\u0119powa\u0142a nie tylko silna asocjacja z zasobem, ale z bardziej rozleg\u0142ym doznaniem, kt\u00f3rego by\u0142 on cz\u0119\u015bci\u0105. Wszystko to sprawia, \u017ce radykalna teza Maslowa, i\u017c na do\u015bwiadczenia szczytowe mo\u017cemy tylko pasywnie czeka\u0107, wymaga dzi\u015b dog\u0142\u0119bnej weryfikacji.<\/p>\n

C.d.n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u015bwiadczenia szczytowe W poprzedniej cz\u0119\u015bci pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 poj\u0119ciem \u201edo\u015bwiadczenie szczytowe \u201d. To jedno z wa\u017cnych okre\u015ble\u0144 wprowadzonych przez Abrahama Maslowa, kt\u00f3re na sta\u0142e wesz\u0142o do s\u0142ownika psychologii humanistycznej i Ruchu Potencja\u0142u Ludzkiego. Uwa\u017ca si\u0119 je za jeden z kluczowych wyznacznik\u00f3w samorealizacji, kt\u00f3ry definiuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: Prze\u017cycia szczytowe (peak experiences) to stany najwi\u0119kszego szcz\u0119\u015bcia i spe\u0142nienia,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[7,34],"tags":[103,105,104,14,102,101],"class_list":["post-541","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-naukowe-podstawy-profesjonalnego-nlp","category-nlp-w-praktyce","tag-frankl","tag-maslow","tag-newberg","tag-nlp","tag-peczko","tag-psychologia-samorealizacji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=541"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":549,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions\/549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}