{"id":404,"date":"2017-02-05T13:24:26","date_gmt":"2017-02-05T13:24:26","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.econlp.com\/?p=404"},"modified":"2017-02-17T23:21:46","modified_gmt":"2017-02-17T23:21:46","slug":"index-html","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/index-html\/","title":{"rendered":"William James i jego inspiracje dla NLP"},"content":{"rendered":"

Goszcz\u0105c w o\u015brodkach reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne szko\u0142y psychoanalizy wielokrotnie widzia\u0142em na \u015bcianach galerie starych zdj\u0119\u0107 przedstawiaj\u0105cych zas\u0142u\u017cone dla tego nurtu postacie, jak Zygmunt Freud, Anna Freud, S\u00e1ndor Ferenczi, Margaret Mahler, Melanie Klein, Heinz Kohut i\u00a0wielu innych. W por\u00f3wnaniu z t\u0105 plejad\u0105 s\u0142aw, NLP wydaje si\u0119 wygl\u0105da\u0107 bardzo skromnie. Dla wielu os\u00f3b jego pocz\u0105tki kojarz\u0105 si\u0119 z dwoma hipisowskimi tw\u00f3rcami w osobach Richarda Bandlera i Johna Grindera, i tyle. Tak wi\u0119c po jednej stronie (w tym przypadku psychoanalizy) mamy zas\u0142u\u017conych klinicyst\u00f3w i powa\u017cnych naukowc\u00f3w, a po drugiej \u2013 przedstawicieli awangardy lat 1970, niejednokrotnie podkre\u015blaj\u0105cych swoj\u0105 niech\u0119\u0107 do \u015bwiata akademickiego i wysoko zadzieraj\u0105cych nosa.\u00a0 To zestawienie wywo\u0142uje dalece niekorzystne wra\u017cenie, je\u015bli chodzi o NLP. Jednak\u017ce jego korzenie si\u0119gaj\u0105 o wiele dalej w przesz\u0142o\u015b\u0107, ni\u017c zwykle si\u0119 uwa\u017ca i o wiele wi\u0119cej znamienitych postaci by\u0142o jego prekursorami.\u00a0 Niezale\u017cnie od tego, czy tw\u00f3rcy NLP otwarcie si\u0119 do tego przyznawali, czy te\u017c nie (mo\u017ce sami nie byli tego \u015bwiadomi, jak sugeruje Michael Hall), stworzony przez nich system roi si\u0119 od poj\u0119\u0107, idei i\u00a0koncepcji, kt\u00f3re znane by\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej w dzie\u0142ach tw\u00f3rc\u00f3w nowo\u017cytnej psychologii, psychoterapii i innych dziedzin. Jednym z nich by\u0142 \u201eojciec wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii\u201d, William James.<\/p>\n

William James (1842-1910) \u2013 ameryka\u0144ski psycholog i filozof<\/figcaption><\/figure>\n

James pozostawi\u0142 po sobie poka\u017any dorobek zar\u00f3wno jako filozof, jak te\u017c psycholog. Uchodzi za prekursora behawioryzmu, psychologii poznawczej, ale te\u017c psychologii humanistycznej.W\u00a0dziedzinie filozofii by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 pragmatyzmu, koncepcji, kt\u00f3rej g\u0142\u0119boki wp\u0142yw znajdujemy w NLP.<\/p>\n

Pragmatyzm potocznie jest uwa\u017cany za synonim praktycyzmu. I nie bez przyczyny, poniewa\u017c oba poj\u0119cia maj\u0105 ten sam \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w. \u201eTermin ten zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty z greckiego s\u0142owa pragma<\/em> oznaczaj\u0105cego dzia\u0142anie, od kt\u00f3rego pochodz\u0105 nasze s\u0142owa praktyka<\/em>, praktyczny<\/em>\u201d \u2013 pisze James [i]<\/a>. Tak wi\u0119c potocznie pragmatyczny znaczy tyle co praktyczny. Jednak pragmatyzm jako system filozoficzny to co\u015b znacznie wi\u0119cej. Jedno z jego g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ce\u0144 g\u0142osi, \u017ce warto\u015bciowe jest to, czego u\u017cyteczno\u015b\u0107 potwierdza dzia\u0142anie. Co wi\u0119cej, prawdziwe jest to, co dzia\u0142a. A wi\u0119c nie wystarczy logiczne, racjonalne dowodzenie, potrzebne jest sprawdzenie w praktyce. O tym, czy co\u015b jest prawdziwe, czy nie, decyduj\u0105 wymierne, konkretne skutki dzia\u0142ania. Wed\u0142ug pragmatyzmu za dow\u00f3d prawdziwo\u015bci nie mo\u017ce wi\u0119c uchodzi\u0107 wnioskowanie teoretyczne czy opinie najwi\u0119kszych nawet autorytet\u00f3w, og\u00f3lnie przyj\u0119ty system pogl\u0105d\u00f3w i przekona\u0144 itp., o ile nie id\u0105 w parze z praktycznymi potwierdzeniami.<\/p>\n

\u201ePragmatyzm stanowczo i raz na zawsze zrywa z zastarza\u0142ymi przyzwyczajeniami profesjonalnych filozof\u00f3w. Zrywa z abstrakcj\u0105 i po\u0142owiczno\u015bci\u0105, z pustos\u0142owiem, z\u00a0przyczynami a priori<\/em> [narzuconymi z g\u00f3ry \u2013 B.P.], niezmiennymi zasadami, zamkni\u0119tymi systemami, rzekomymi absolutami i prapocz\u0105tkami. Zwraca si\u0119 za\u015b ku temu, co konkretne i\u00a0adekwatne, ku faktom, dzia\u0142aniu, skuteczno\u015bci. Tak oto teorie staj\u0105 si\u0119 instrumentami, nie za\u015b rozwi\u0105zaniami zagadek, na kt\u00f3rych mo\u017cemy poprzesta\u0107\u201d [ii]<\/a>. Brzmi znajomo? Oczywi\u015bcie! R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by uzna\u0107 za autor\u00f3w tej wypowiedzi tw\u00f3rc\u00f3w NLP. No, mo\u017ce po uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnieniu nieco terminologii. Przypomnijmy sobie, \u017ce rozw\u00f3j NLP przez Bandlera, Grindera i ich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w by\u0142 w sporej cz\u0119\u015bci motywowany frustracj\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 ze zbyt abstrakcyjnych, niepraktycznych program\u00f3w studi\u00f3w psychologicznych na ameryka\u0144skich uczelniach lat 1970. Dlatego tw\u00f3rcy NLP opierali si\u0119 przede wszystkim na empirycznej obserwacji sposob\u00f3w dzia\u0142ania jednostek charakteryzuj\u0105cych si\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 skuteczno\u015bci\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c na praktycznym testowaniu tych sposob\u00f3w (modelowanie). Pod sformu\u0142owaniem wyra\u017conym przez Jamesa: \u201ePrawda<\/em>, by rzecz uj\u0105\u0107 w wielkim skr\u00f3cie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czyn\u00f3w\u201d [iii]<\/a> mogli by si\u0119 pewnie podpisa\u0107 wszyscy licz\u0105cy si\u0119 przedstawiciele NLP. NLP zamiast twierdzenia, \u017ce co\u015b jest prawdziwe, u\u017cywa okre\u015ble\u0144 \u201epomocne”, \u201ekorzystne\u201d, \u201eskuteczne\u201d, ale \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107 znacz\u0105ce pokrewie\u0144stwo sposobu my\u015blenia w tym wzgl\u0119dzie.<\/p>\n

Stosunek Jamesa do ludzkich przekona\u0144 jest r\u00f3wnie\u017c bardzo bliski temu, co m\u00f3wi o nich NLP. Oto przyk\u0142ad: \u201eMusimy jedynie z zimn\u0105 krwi\u0105 dzia\u0142a\u0107 tak, jak gdyby rzecz, o kt\u00f3rej realno\u015bci w\u0105tpimy, by\u0142a realna, a w ko\u0144cu stanie si\u0119 ona tak \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z naszym \u017cyciem, \u017ce realna b\u0119dzie\u201d [iv]<\/a>. A teraz przypomnijmy meta-postulat NLP: \u201eZa\u0142o\u017cenia NLP nie s\u0105 prawd\u0105, ale je\u015bli traktuje si\u0119 je jakby by\u0142y prawd\u0105, przynosz\u0105 takie efekty, jakby by\u0142y prawd\u0105.\u201d Tu tak\u017ce wyra\u017anie wida\u0107 bliskie pokrewie\u0144stwo sposob\u00f3w nie tylko my\u015blenia, ale te\u017c opisu, niezale\u017cnie od nieco archaicznego stylu pisarskiego Jamesa. Obie te wypowiedzi odnosz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do metody \u201ejak gdyby\u201d, kt\u00f3ra w wydaniu Jamesa by\u0142a bardziej intuicyjna i\u00a0niedoprecyzowana w por\u00f3wnaniu z dok\u0142adnie opisanymi wersjami tej metody w NLP, ale mimo to jest u niego \u0142atwo rozpoznawalna.<\/p>\n

A co z za\u0142o\u017ceniem NLP, \u017ce \u201ecia\u0142o i umys\u0142 s\u0105 dwoma aspektami tego samego systemu\u201d? James wyra\u017ca podobny pogl\u0105d: \u201eNajpot\u0119\u017cniejsz\u0105 broni\u0105 przeciwko stresowi jest nasza zdolno\u015b\u0107 do tego by wybra\u0107 t\u0119, a nie inn\u0105 my\u015bl\u201d. Warto wiedzie\u0107, \u017ce James wyk\u0142ada\u0142 m.in. fizjologi\u0119 na Uniwersytecie Harvarda, wi\u0119c posiada\u0142 obszern\u0105 jak na owe czasy wiedz\u0119 tak\u017ce na temat neurologii. I wiedzia\u0142, \u017ce tre\u015bci wype\u0142niaj\u0105ce ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 maj\u0105 przemo\u017cny wp\u0142yw nawet na doznania cia\u0142a. Wiedzieli o tym r\u00f3wnie\u017c inni, ale James jako pragmatyk potrafi\u0142 pe\u0142niej doceni\u0107 i zastosowa\u0107 t\u0119 metod\u0119 w swoim \u017cyciu. Zapewne pozwoli\u0142o mu to rozwin\u0105\u0107 cytowane spostrze\u017cenie jeszcze dalej: \u201eZmieniaj\u0105c wewn\u0119trzny stan umys\u0142u, ludzie mog\u0105 zmienia\u0107 zewn\u0119trzne aspekty swojego \u017cycia\u201d. To z kolei bardzo przypomina stwierdzenie NLP: \u201eStan wewn\u0119trzny wp\u0142ywa na zachowanie\u201d, co poci\u0105ga za sob\u0105 wa\u017cne wnioski, jak ten, \u017ce je\u015bli chcesz zmieni\u0107 swoje zachowanie, zacznij od zmiany stanu wewn\u0119trznego, w jakim si\u0119 znajdujesz. A w tym celu zast\u0105p w swoim umy\u015ble przeszkadzaj\u0105ce obrazy, s\u0142owa i d\u017awi\u0119ki (reprezentacje zmys\u0142owe) bardziej wspieraj\u0105cymi (obraz celu, reprezentacje zasob\u00f3w, pozytywne wzorce \/ modele itp.).<\/p>\n

Dzi\u015b wypowiedzi Jamesa mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 truizmami, a podawane przez niego zasady m.in. w NLP s\u0105 wyja\u015bnione bardziej precyzyjnie, wraz z praktycznymi sposobami ich stosowania. Warto jednak o nich wiedzie\u0107, poniewa\u017c w ten spos\u00f3b zyskujemy dodatkowe wsparcie poznawcze w praktyce NLP. Poza tym znajomo\u015b\u0107 historycznych korzeni praktykowanego przez siebie podej\u015bcia r\u00f3wnie\u017c ma znaczenie i daje poczucie duchowej wi\u0119zi z tymi, kt\u00f3rzy wprost lub nie wprost przekazali nam sw\u00f3j dorobek intelektualny. Dzi\u0119ki nim mamy obecnie u\u0142atwione zadanie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

A swoj\u0105 drog\u0105, czy\u017c wizerunki Williama Jamesa nie prezentuj\u0105 si\u0119 dostojnie, jak ca\u0142y jego dorobek? Mo\u017cemy wi\u0119c z dum\u0105 zawiesza\u0107 je na \u015bcianie. Kolejny wpis dostarczy wi\u0119cej informacji o inspiracjach Jamesa w NLP.<\/p>\n

Benedykt Krzysztof Peczko<\/em><\/p>\n

\n

[i]<\/a> James W. (2005). Pragmatyzm<\/em>. Krak\u00f3w: Wyd. Zielona Sowa, s. 26.<\/p>\n

[ii]<\/a> Jak wy\u017cej, s. 28-29.<\/p>\n

[iii]<\/a> J.w., s. 97.<\/p>\n

[iv]<\/a>\u00a0 Cyt. za Krawcowicz B. (2007). William James. Pragmatyzm i religia.<\/em> Wroc\u0142aw: Wyd. Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, s. 85.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Goszcz\u0105c w o\u015brodkach reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne szko\u0142y psychoanalizy wielokrotnie widzia\u0142em na \u015bcianach galerie starych zdj\u0119\u0107 przedstawiaj\u0105cych zas\u0142u\u017cone dla tego nurtu postacie, jak Zygmunt Freud, Anna Freud, S\u00e1ndor Ferenczi, Margaret Mahler, Melanie Klein, Heinz Kohut i\u00a0wielu innych. W por\u00f3wnaniu z t\u0105 plejad\u0105 s\u0142aw, NLP wydaje si\u0119 wygl\u0105da\u0107 bardzo skromnie. Dla wielu os\u00f3b jego pocz\u0105tki kojarz\u0105 si\u0119 z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":406,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[7],"tags":[79,87,39,86],"class_list":["post-404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-naukowe-podstawy-profesjonalnego-nlp","tag-benedykt-peczko","tag-historia-nlp","tag-nlp-w-praktyce","tag-william-james"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/404","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=404"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":424,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/404\/revisions\/424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/econlp.eu\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}